Thursday, August 27, 2026

Ro min rel sak ang che

-Prof. Malsawmliana 

Mizote zingah hnam rilru hi engtik atanga lo awm tan nge ni ang tiin inzawt ta ila, Pipute hun atang daih tawhin kan ti rual thup mai thei. Thenkhat chuan Mizo rilruah hian hnam rilru putna lian tak a awm sa kan ti bawk ang. 

Kum 1935 a YLA ( a hnua YMA ni ta) a lo pian khan a hruaitu bawr kha Zosapte leh Kohhran hruaitute an ni deuh fur mai a; chanchinbu pawh Kristian Tlangau kha an tawm a, Issue tinah YLA Thubelh a awm ziah a, YLA pualin thuziak ngaihnawm tak tak an dah thin. YLA thu thar te leh ngaihdan hrang hrangte an chhuah thin a, a bengvarthlak khawp mai.

*YLA ah eng hla nge sak chi ?*

He zawhna hi thingtlang lam atangin a lo chhuak a ni awm e. A hma lama kan ziah angin YLA hruaitute kha Zosapte leh Kohhran hruaitute an ni fur mai si a, thiltih khawmnaah lengzem hla sak an hreh a ni mai thei e. Hemi chungchang hi Central YLA hruaitute hnenah a thleng a, ni 6.12.1945 a Central hruaitute thukhawm chuan YLA tana hla lenglawng sak rem chin leh sak rem lo chin an thliar fel ta a, hetiangin : 

"Hla lenglawng' tih hian sakhaw hla (Sacred Songs) lo tawh phawt chu huap theiin an hria. 

*Sak rem chin* - Hla thu pawi khawih lo, zahmawh thu kawk lo, inngaihna thu tello, mi ngaihhuat theih thu a tel tur a ni lo. Thil tha ti tura infuihna, ram leh hnam leh khawtlang duhawmzia, Lui leh Tlang, Rannung leh thilto etc. mawizia leh ngaihnatawmzia phuahna lam te hi. 

*Sak rem lo chi*: Hla thu pawi khawih, zamawh lam kawk, inngaihna suallam thu tel, mi ngaihhuat theih tur ang chite hi a ni. ( C. Vanlallawma, YMA History 1935-1995, p.28) 

February 24-25, 1947 a YLA Conference ah chuan Branch 50 aiawh an tel a.  Hemi tumah hian memberte fuihna hrang hrangte hruaituten an sawi a. Chung zingah chuan hla sak tur chungchang hetiang hian an inhrilhfiah leh a. 

“ Thingtlang Kohhran thenkhatten Hla lenglawng - Lengzem zai lam te hi YLA in in thehdarh a ni tiin YLA hemi kawngah hian an mawhphurh tih thu te hriatna a lo awm a, chu chu hetiang hian ngaihdan tlangpui kan nei - Kan sawi tawh thenkhat dinhmun hrang hranga thiltih hrang hrangte Mizoten kan la hrethiam lo deuh hi kan buaina a ni. YLA danin YLA inkhawmnaah te lengzem zai sak tur a siam lova, mahse miten amah emaw, a rualin emaw pawn lamah YLA thu ni lovin eng hla pawh an sak chuan YLA in mawh kan phur lova, kan khap thei hek lo. Chung chu mimal mawhphurhna zalenna a ni zawk…” ( YLA Thubelh 1947) 

Hetih hun lai hian YLA punkhawmnaah hla lenglawng sak tur an tlachham deuh nge ni ? sak tur an phuah chho tan a. An mamawhna phuhrukna tur ni pah leh khawvel Indopui pahnihna boruak kara hnam rilru chawh thawhnan Central YLA chuan kum

1947 ah “Hnam hla inphuah siak” a buatsaih ta a. Endiktu atan Rev Liangkhaia, Pu Hrawva leh Pu Muka te an ni a. An endik dan tlangpui pawh hetiang a ni : 

1. Hla luang (rhythm) a tha em? Thenkhat hla phuah chu chang khatna leh chang dang thu inruallo, thluk thuhmuna siam rem lo ngial ngial te a awm. Lam in zat, lam inrual tha a ni tur a ni.

2. Hla thu felhlel leh biru tak takte, sawi tum nena inhmeh lote ni lovin thu mawi leh luang, fiah si a duhawm ber.

3. Hla thupuiin a tum leh a hla thu pumpuiin a sawi a inmil tur a ni. ( C. Vanlallawma, pp.32-33) 

Hla inphuahsiakah hian mi 10 in an hla phuah an thehlut a, chung zingah chuan Pu Rokunga hla phuah 'Ro min relsak ang che” tih chu Pakhatna-ah thlan a ni a, Mizo hnam hla atan thlan a ni ta a ni. 

Lawmman semna hun hi  a kum leh 1948 YMA Day June 15 ah Sikulpui-ah sem a ni a. Khatihlaia District Superintendent, Bawrhsap LL Petera nupuiin Pu Rokunga hnenah  lawmman atan Rs.15/- a hlan a. 

Hla phuah intihsiak hnuah a thluk tur inphuahsiak an buatsaih lehnghal a, Papuia chu a thluk siam thiam ber  lawmman Rs.15/- an hlan nghal bawk a ni. Amaherawhchu, Papuia hla thluk siam hi an hmang zui lo a nih hmel a, tuna “ Ro min rel sak ang che” tih thluk hi chu amah Rokunga siam a ni thung.