Saturday, August 29, 2026

Hun hmasa lama YMA leh Kohhran inlaichinna

 

- Prof. Malsawmliana 

Kum 1935 a YLA ( a hnua YMA ti a thlak) din a nih khan a dintute chu Zosapte leh khatih hunlaia Kohhran hruaitute an ni a. YLA din a nih theihna tura inhmuhkhawmna hmasa ber pawh Zosap, Pi Zaiin Bangla ah June 3, 1935 ( Thawhtanni) zan kha a ni.  Tichuan YLA din ni atan June 15,1935 an ruat a, Khatla a Nepali School—ah June 15,1935 ah YLA chu din a lo ni ta a ni. Hruaitu hmasa berte chu : 

President: Rev L. Evans ( Pu Niara)

Vice President: Pi Zaii 

Treasurer: Zorema Pa

Secretary te : Pasena leh Vankhuma



Kum 1940 thleng khan Zosap, Rev EL Mendus ( Pu Mena) chu President a ni a, Pu Samuela kha Treasurer a ni. Anni pahnih hi Zosap zinga OB ni hnuhnung ber an ni ta awm e. Kum 1940 atangin Rev Chhuahkhama President ah a awm ve ta thung a. A hnu zelah pawh hruaitute zingah Pastor leh Kohhran hruaitute an awm ta zel a ni. 


Kum 1946- YLA Thubelh ( April) ah chuan “ Young Lushai Association Dan” tih a chuang a. Hei hi YLA/ YMA Dan Bu  hmasa ber dawttu a ni mai thei e.  Hetah hian No.4-ah “ Central Committee ah hian Zo Sapte chu ex-officio an ni” tih a tel.  Chuvangin Zosap te Mizorama an awm chhung kha chuan Central YMA Executive Committee ah Ex-Officio an ni thin. 


YLA a din hnu lawkah hmalakna hmasa atan thu leh hla lama hmalak an rel nghal a. A hranpa a chanchinbu chhuah lovin Presbyterian Kohhran thlakip chanchinbu, Kristian Tlangau Editor kha Rev L. Evans a nih tho avangin Tlangau Bu ah phek engemaw zat awhin “YLA Thubelh” telh ve an remti ta a. Tichuan Kristian Tlangau bu a YLA Thubelh ah chuan YLA chungchangte leh khawvel thlirna, hriatzauna lam te tarlan thin a ni. A hnu zelah YLA hruaitute hi inthlak chho mahse chanchinbu hmanga YLA leh Kohhran inthlunzawmna chu a nghet tha sauh sauh a, kum 1954 thlengin Tlangau Bu ah hian YMA Thubelh hi dah a ni.  Kum 1955 ah Conference ah YMA Chanchinbu chhuah rel a ni.


Hetianga Kohhran Chanchinbu meuha tlawmngai pawl chanchin, a bik taka tihchhuah ziah hi a vang ngawt ang. Hei hian Kohhranhote inhawn zia leh hruaitute thawhhona that zia tarlanna ni. 


Kum 1946 -a YLA Day a chhiar chhuah tur, Biaktluanga , General Secretary, YLA in “ Mizoram YLA Chanchin leh thiltih tlangpui “ ah chuan, YLA hmalakna hrang hrang a tarlang a, chung zingah chuan “ Ramthar thawhlawm - Mizo ram Kohhran zinga khawn thinah YLA in tih tur chanvo neiin an bei ve thin” tih a tel. ( YLA Thubelh, 1947, p.7)


February 24-25, 1947 a YLA Conference ah chuan Branch 50 aiawh an tel a. Hemi tuma Conference hi Kohhran Assembly ( PCI) nen a inrual avangin YLA President Pu Muka pawh Assembly lamah a tel ta zawk a. Conference ah hian thu hrang hrang an ngaihtuah a, Memberte infuihna thu an sawi bawk a. Hemi tuma “ YLA leh Kohhran inlaichin dan” tih thupui chu Pastor Chhuahkhama sawi tur a ni a, mahse ani pawh hi Kohhran Assembly ah a tel avangin a sawi thei ta lova. Pu Robuanga’n YLA in Chanchintha Dak a buaipui dan a sawi a. 


A hnuah hruaitu dang ten an sawi zui a, hetiangin : 

“YLA awmzia chu Mizo Thang lai Pawl tihna a ni a, hnam thang lai kan ni a, tjil thnglai chu a lian zel a, a kawr hluite chu a lo khawk thin; chutiang bawkin kawr hlui khawh tur emaw, a thar hman tur emaw kan nei. Hunawl hman that hi thil pawimawh pakhat a ni. Kan hun awlah te hian Setana’n hna a thawk thin a, kan hun awl kan hman that chuan sualna tam tak kan pumpelh thei ang. 


“Kristian nun dan tha ngaihsan hi kan tum pakhat a ni a, chuvangin Kristian tha nih hi a pawimawh a ni. 


“ YLA leh Kohhran hi inlaichin hle mahse mahni hnathawh leh dinhmun ang angin awm thiam hi a mamawh a, kan thuneihna pawn lamah, Kohhran emaw, Lal leh upa rorelnaah emaw, lo va inrawlh lutuk hi a hlauhawm thei a ni. Kan rilrem loh zawngte a awm chuan an hnenah dil angin emaw, a leiko lo zawngin thu kan sawi chauh tur a ni.


“ inneihna hi YLA leh Kohhran inzawmna pakhat a ni. Kohhran dana inneite lawmpuinaah hian mawi tak leh thianghlim taka lawmpui a tul a ni. Zahmawh leh sahawl lutuk leh thiltih mawi lo leh khawvel dan lutuk te hian ban tur a ni. 

“ Thingtlang Kohhran thenkhatten Hla lenglawng - Lengzem zai lam te hi YLA in in thehdarh a ni tiin YLA hemi kawngah hian an mawhphurh tih thu te hriatna a lo awm a, chu chu hetiang hian ngaihdan tlangpui kan nei - Kan sawi tawh thenkhat dinhmun hrang hranga thiltih hrang hrangte Mizoten kan la hrethiam lo deuh hi kan buaina a ni. YLA danin YLA inkhawmnaah te lengzem zai sak tur a siam lova……”


Hetiang hian YLA punkhawmna hrang hrangah pawh YLA chu Kohhran nena inzawm tlat a nih avangin Kristian nun dan tha inzirtir hi a thupui ber a ni. 


Kum 1946 tir lamah YLA hruaitute leh Kohhran ( Presbyterian Kohhran) hruaitute inrawnkhawm chuan Mizo hnam inpumkhatna tur leh Mizo tawng tihdarh nan Burma ramah Chanchintha Dak tirh chhoh an rel. 


Hetih laia YLA hotupa ber, President chu Rev Chhuahkhama a ni a, Kohhran rawngbawltu Pastor a nih avangin YLA leh Kohhran hi inngheng rialin an kal dun tha em em a ni. Hemi avang hian February thla a Presbyterian Kohhran Inkhawmpui Lian ( Assembly) a palai kalte pawh inkhawmpui tiak zan ( February 25, 1946) a YLA te nena inrawnkhawmna neih puiah an sawm ngam hial a. 


Tichuan Inkhawmpui tiak zan, Thawhtan zanah Aizawla Sikulpui—ah Inkhawmpui palai ( Kohhranho) leh YLA hruaitute chuan “ Mizo Ram tihzauh thu” chu an sawiho ta a. Inkawmhona hi Rev Chhuahkhama, YLA President in a kaihruai a, General Secretary Pu Biaktluanga’n ‘ YLA tih zau a tul zia” a sawi a, chutah Upa Chawnghnuaia’n “ Mizo hnam hi engtin nge kan lo zauh zawk theih ang” tih a sawi bawk. “ Mizo tawng tihdarh nan Chanchinbu darh zau deuh neih nise, chutiang atan chuan YLA hian Press nei ila” tih te, “ kan tawng a darh zau theihnan kan lehkhate hi thehdarh a tul a ni” tih thu te an sawi bawk a. ( C. Vanlallawma, YMA History 1935-1996, p.29) 


Hemi tuma an thu khel ber hi chu Mizo hnam inpumkhat zelna atana Burma lama kan unaute hnenah Mizo tawng a darh zel theihnan a tan lak dan tur a ni ber. Tichuan a tawpah Kohhran leh YLA hmalakna atana mawi tak, hnam inpumkhatna tur leh Mizo tawng theh darhna tur nisi an duang chhuak ta a. Chu chu Chanchintha thehdarhna atan Mizo tawnga ziak lehkhabu khawn khawma Burma lama kan unaute hnenah thawn a ni. 


Chanchintha Dak ( Gospel Mail) an ti mai a, Bawm an siam a, a chhungah lehkhabu chi hrang hrang - Bible, Hla bu, zirlaibu leh lehkhabu chi hrang hrang an dah a. Tiau ral lamah thawn chhoh turin Bawm engemaw zat an zawn chho a, Ruantlangah Pu Robuanga hnenah thleng khawmin anin Tiau ral lamah a phur lut ta a ni. 

(Chanchintha Bawm chungchang hi a hranpa in chiang zawkin ziah a ni) 


Hetianga Mizo lehkhabu hrang hrang Kawl rama kan unaute hnena thawn chhoh a ni hi anni lam tan pawh a hlu hle a. Chanchintha thehdarhna a nih rualin Mizo tawng darh zelna hmanraw tha tak a ni. Chu chuan Mizo hnam hrang hrang te inunauna kawngah nasa takin kawngro a su a, a bik takin Kawl rama kan unaute nena inpawhna leh inpumkhatna nasa takin a thlen a ni. Tunhnua han ngaihtuah let leh pawh hian YLA/ YMA hmalakna tur awm tak a ni kha maw le a tih theih ang.


Hun kal zelah Mizoram Politics boruak a lo lian zel a, mi leh sa indaih loh vang te pawh a ni mai thei a. History a kan hmuh angin Mizoram pa rawn kai deuh te chu Kohhranah te, Politics ah te leh YLA/ YMA, MZP hruaitu ah te an ni kawp fer fur lo thei lova. YMA hruaitute zingah pawh Politician te an lo awm ve tho bawk a, MDC te hial ni pawh an awm awm e. Kohhran hruaitu Rev Zairema te, Muka te, Rev Chhuahkhama te leh midang tam tak YMA ah hruaitu an ni chho reng a. Heng mi challang tak tak te hian Mizoram hmabak leh hmathlir ah ngaihtuahna thui tak an seng thin. Amaherawh Kohhran leh YMA inzawmna ti chhe khawpa thu lak erawh a awm ngai lo a tih theih. 


 Rambuai dawn leh buai chhah lai hun 1963-1972 lai vel kha chuan hnam politics in tute pawh a chim a, YMA hruaitute pawh an bang chuang lo. Central YMA lam pawh a mumal thei bik lo a nih hmel e. Mahse hei hian Kohhran leh YMA inlaichinna erawh a khawih lem lo niin a lang. 

Ribbon engin kan lo lawm ang che





Washington DC khawpuia Library of Congress chhunga American Folklife Center ah chuan Ribbon eng lian pui hi an dah a. He Ribbon hi kum 46 kal ta a mi daih tawh kha a ni nghe nghe a. 


Kum 1979 khan Maryland state-a Bethesda khuaah Penne Laingen chuan  an kawta thingkungah Ribbon eng lian pui hi a tar a. Chutihlai chuan a pasal L. Bruce Laingen, Acting Ambassador chu Iran khawpui Tehran-a US Embassy a Iran helho (militants) ten an hren mek mi 53 zingah a tel a. Engtik nge an chhuah ang tih pawh hriat a nih loh avangin Penne-i chuan a pasal lo haw hun a nghahhlelh zia leh a lo haw hunah lawm taka a lo dawn sawn tur zia lan tir nan he Ribbon hi a lo tar a ni. 


Hla lar tak, “Tie a Yellow Ribbon Round the Old Oak Tree” tih hla a ngaihthlak atanga a pasal lo haw tur lawm nan he Ribbon hi tar a ni. Kum 1981-a a pasal leh mi 52 te an lo chhuah thleng khan he Ribbon hi a tar.


A hnu zelah Gulf War 1991 laiin a tar leh bawk a, a fate pahnih indonaah an tel veleh avangin. A hnuah ribbon hi US Library of Congress- a American Folklife Center ah an hlan a, tun thlengin mipui hmuh theihin pho chhuah a ni. 


Vietnam War lai, October 1971, khan Chanchinbu a thuziak thin, columnist pakhat, Pete Hamill  chuan New York Post chanchinbu ah "Going Home" tih thupui hmangin thawnthu a ziak a. Chutah chuan Jail tang chhuak pakhatin Brunswick, Georgia state a a haw kawngah kawng sira Oak thinga rawmawl eng intar a zawn thu a tarlang a. Chu thawnthu tawi chu a hnuah Reader Digest chanchinbuah chhuah nawn leh a ni a, chu thawnthu behchhana hmang chuan L. Russell Brown leh Irwin Levine te chuan “ Tie a yellow ribbon round the old oak tree” hla hi an phuah ta a ni. A hlaah hi chuan rawmawl eng(yellow hankerchief) hmang lovin yellow ribbon an hmang thung. 


He hla hi kum 1973 velah khan hla lar tak a ni tawh. He hlaah hian mi pakhat kum thum zet mai Jail tang in a chhuah hunah a nupuiin a lo la hmangaih reng a, lawm taka a lo la pawm duh a nih chuan an in kawta Oak thingkungah ribbon eng lo tar turin a chah a. A lo tar lo a nih chuan Inah pawh lut lovin an In chu a kal pel mai dawn niin a hrilh a. Tichuan chu pa chu Bus in an in lam panin a haw a, a awm loh rei tawh avangin a nupuiin a lo la pawm duh ang em ? Ribbon Eng a lo intar ang em? tiin hlauthawng takin a haw a, hawi pawh hawi chhuak ngam lovin Bus khalhtupa hnenah chuan kawng sira thingkungah ribbon eng a awm leh awm loh en pah turin a hrilh a. Chutah an In zawn an thlen chuan ribbon pakhat mai ni lo, thingkung tin maiah chuan ribbon Eng 100 lai a lo intar ta chhuai mai a. A nupuiin a lo la pawm a ni tih a hriat chuan mak a ti a, a lawm bawk si a. A hrilhhai letling zawk mah a ni awm e. 



Kum zabi 19- na lai vel khan American nu thenkhatin an pasal te US Cavalry a tang ral rama kal te laka an rinawm zia leh an chhuan zia lan tir nan an samah ribbon eng an kilh tel thin a. Hetianga an chin thin avang hian kum

1917 velah “ Round Her Neck She Wears a Yeller Ribbon" tih hla a lo chhuak a, a hnuah “ She Wore a Yellow Ribbon tih film a chhuak bawk a. 

Kum 1970 chho velah chuan mipui vantlangin an pasal te rammu emaw Jail tang te laka an rinawmna lantirnan ribbon eng hi an hmang ta zel bawk a. 


USA ah hian Ribbon eng hi ram tana nunna chan huama inpe te leh nunna hlan tute zahnan an hmang thin a, an sipaite an thlawp zia lantirnan an hmang thin bawk. 


Kum 1991 a Gulf War lai pawh khan American ho chuan an sipaite an thlawp zia lantirnan Ribbon eng hi kawng sir thingkungah an tar nasa hle a, “ support our troops” tih thupui hmangin an tar chuai chuai mai nih kha. 


- Prof. Malsawmliana 

 “Lalpa, nangmah ngei hi a ni mahni chauh pawha him taka mi awmtir thin hi ni.”

Sam 4:8


Hla thuah chuan “  Isua nen chuan In nuam a chang zel ang,”  tih kan hmu a, khawi hmun pawh hi Isua tellohna a nih chuan hmun nuam a awm lo. Khawvel ropuina leh nawmsakna te, hausakna te hi chu kan damchhung pawh a daih lo, mitkhap kar lekah a boral thei.


August 26,2026 ah Nepal leh China inrinaa Trishul lui chu thawklehkhatah a chhak lam atangin chirhdum leh hnawlin a rawn chim thut mai a. Lui dunga khaw awm engemawzat a chhilh a, mi 1000 dawn an thi a, mi 2000 chuang chin hriat lohvin an awm bawk a. A rapthlak tak zet a ni. Mihringte hian kan hma lam hun kan hre lo khawp mai. Khawvel thil hi engmah kumhlun tur a awm lova, kumhlun tur chu kan Pathian chauh hi a ni. 


Chuvangin innghahna tlak Pathian hi bel ila, kan mangan leh harsat lai ber pawh min thlamuantu, him taka min awm tir theitu chu Amah chauh hi a ni. 


“ Nangni thawk rim leh phurrit phur zawng zawngte u, ka hnenah lokal

ula, keiman ka chawlhtir ang che u“  Matthaia 11:28


(30.08.2026)

 “ Hlau suh u. Awm hle hle mai ula, Lalpa chhandamna, vawiina a thawhsak tur che u hi en ngawt mai rawh u. Vawiina Aigupta mi in hmuhte hi kumkhuain in hmu leh dawn tawh lo ve. Lalpan a dosak ang che u a, nangni chu in awm hle hle mai ang.” Exodus 14:13-14


He thu ka rilruah a cham reng a, ka taksa a harsatna a awm tih kan hriat hnuah chhung inkhawm kan neih hmasak bera ka chhiar a ni a. Chhung inkhawm bu a khami ni a chhiar tura an lo dah kha a ni nghe nghe a. 


Mihringah chuan thil thleng ngaihnatawmloh tak mai kan hriat rualin Pathian hnena tluk luh mai loh chu tih tur a awm lova. Mihring leh khawvel thilin min thlamuan ve thin mahse, engmah a nih loh zia kan hriat hnuah a. 


Israel fate Aigupta atanga an chhuah hnuah an hmaah Tuipui Sen a lo inkham ruah mai a. Mihringin han dai kai rual a ni lova, hleuh kai theih pawh a ni lo. Tuipui sen kamah mangang takin an ding thup ringawt a. Chutah an hnungah Pharoa sipaiten an rawn um bawk a, Israel fate tan tlan chhuahna tur a awm lova, beisei tur dang a vang hle a ni. Anmahni hruai chhuaktu Mosia an mawhchhiat a, mangang leh khura an awm chungin an phun nuai nuai mai bawk a. Pharoa sipaite an rawn hnai zel a, Tuipui Sen lah a luang cham put mai si a. 


Chutah chuan Mosia’n Pathian a au va, Pathianin hei leh chen a hruai tawh a, a thlahthlam dawn lo tih a hria a. “ Pathianin chhandamna hna a thawh tur hi thlir tawp mai turin” a ti a, a mite chu a thlamuan ta a. 


Pathianin Mosia hnenah thu a pe a, a tiang chu tuipui chunga lek turin a ti a, tui chu a laiah inthenin Pathian thiltih mak hmangin Israel fate chuan chhandamna an chang ta a, Aiguptaho chu kumkhua atan a len bo ta a ni. 


Pathian ringtute tan chuan eng harsatna leh manganna pawh lo thleng se, Amaha rinna kan nghah phawt chuan a chhandamna leh awmpuina kan chang thin. 


(29.08.2026)

 “ Engahmah mangang suh u; engkimah tawngtai leh dilin, lawmthu hril tel zelin; in duhnate chu Pathian hnenah hriattirin awm zawk rawh se.” Phillipi 4:6


Pathian hnenah hian dil ngawt lovin lawmthu hril tel zel tur kan nih zia i hre thar leh ang u. Chutihrualin “ kan duhnate leh mamawhnate” chu thlen fo tur kan ni bawk a; “ dil rawh u, tichuan in hmu ang; kik rawh u, tichuan an hawn sak ang che u” a ti ve bawk a. Pathian hian kan sawiloh pawhin kan mamawh chu a hria, mahse A phut ber zawka chu “ Amah be tur leh A hnena tawngtai turin” a ni. 


Amah kan dil a ngai a, kan biak pawh a phut a, Amah kan ngaihsak a phut ve bawk. 

Chuvangin nitina Amah be tur leh lawmthu hril hi ringtute mawhphurhna a ni a, chu chu kan nunna hnar pawh a ni.


“ Tichuan, Pathian thlamuanna, rilru reng renga hriat sen loh khan, in thinlung leh in ngaihtuahnate chu Krista Isuaah chuan a ven sak ang che u.” 4:7


(29.08.2026)

Thursday, August 27, 2026

Ro min rel sak ang che

-Prof. Malsawmliana 

Mizote zingah hnam rilru hi engtik atanga lo awm tan nge ni ang tiin inzawt ta ila, Pipute hun atang daih tawhin kan ti rual thup mai thei. Thenkhat chuan Mizo rilruah hian hnam rilru putna lian tak a awm sa kan ti bawk ang. 

Kum 1935 a YLA ( a hnua YMA ni ta) a lo pian khan a hruaitu bawr kha Zosapte leh Kohhran hruaitute an ni deuh fur mai a; chanchinbu pawh Kristian Tlangau kha an tawm a, Issue tinah YLA Thubelh a awm ziah a, YLA pualin thuziak ngaihnawm tak tak an dah thin. YLA thu thar te leh ngaihdan hrang hrangte an chhuah thin a, a bengvarthlak khawp mai.

*YLA ah eng hla nge sak chi ?*

He zawhna hi thingtlang lam atangin a lo chhuak a ni awm e. A hma lama kan ziah angin YLA hruaitute kha Zosapte leh Kohhran hruaitute an ni fur mai si a, thiltih khawmnaah lengzem hla sak an hreh a ni mai thei e. Hemi chungchang hi Central YLA hruaitute hnenah a thleng a, ni 6.12.1945 a Central hruaitute thukhawm chuan YLA tana hla lenglawng sak rem chin leh sak rem lo chin an thliar fel ta a, hetiangin : 

"Hla lenglawng' tih hian sakhaw hla (Sacred Songs) lo tawh phawt chu huap theiin an hria. 

*Sak rem chin* - Hla thu pawi khawih lo, zahmawh thu kawk lo, inngaihna thu tello, mi ngaihhuat theih thu a tel tur a ni lo. Thil tha ti tura infuihna, ram leh hnam leh khawtlang duhawmzia, Lui leh Tlang, Rannung leh thilto etc. mawizia leh ngaihnatawmzia phuahna lam te hi. 

*Sak rem lo chi*: Hla thu pawi khawih, zamawh lam kawk, inngaihna suallam thu tel, mi ngaihhuat theih tur ang chite hi a ni. ( C. Vanlallawma, YMA History 1935-1995, p.28) 

February 24-25, 1947 a YLA Conference ah chuan Branch 50 aiawh an tel a.  Hemi tumah hian memberte fuihna hrang hrangte hruaituten an sawi a. Chung zingah chuan hla sak tur chungchang hetiang hian an inhrilhfiah leh a. 

“ Thingtlang Kohhran thenkhatten Hla lenglawng - Lengzem zai lam te hi YLA in in thehdarh a ni tiin YLA hemi kawngah hian an mawhphurh tih thu te hriatna a lo awm a, chu chu hetiang hian ngaihdan tlangpui kan nei - Kan sawi tawh thenkhat dinhmun hrang hranga thiltih hrang hrangte Mizoten kan la hrethiam lo deuh hi kan buaina a ni. YLA danin YLA inkhawmnaah te lengzem zai sak tur a siam lova, mahse miten amah emaw, a rualin emaw pawn lamah YLA thu ni lovin eng hla pawh an sak chuan YLA in mawh kan phur lova, kan khap thei hek lo. Chung chu mimal mawhphurhna zalenna a ni zawk…” ( YLA Thubelh 1947) 

Hetih hun lai hian YLA punkhawmnaah hla lenglawng sak tur an tlachham deuh nge ni ? sak tur an phuah chho tan a. An mamawhna phuhrukna tur ni pah leh khawvel Indopui pahnihna boruak kara hnam rilru chawh thawhnan Central YLA chuan kum

1947 ah “Hnam hla inphuah siak” a buatsaih ta a. Endiktu atan Rev Liangkhaia, Pu Hrawva leh Pu Muka te an ni a. An endik dan tlangpui pawh hetiang a ni : 

1. Hla luang (rhythm) a tha em? Thenkhat hla phuah chu chang khatna leh chang dang thu inruallo, thluk thuhmuna siam rem lo ngial ngial te a awm. Lam in zat, lam inrual tha a ni tur a ni.

2. Hla thu felhlel leh biru tak takte, sawi tum nena inhmeh lote ni lovin thu mawi leh luang, fiah si a duhawm ber.

3. Hla thupuiin a tum leh a hla thu pumpuiin a sawi a inmil tur a ni. ( C. Vanlallawma, pp.32-33) 

Hla inphuahsiakah hian mi 10 in an hla phuah an thehlut a, chung zingah chuan Pu Rokunga hla phuah 'Ro min relsak ang che” tih chu Pakhatna-ah thlan a ni a, Mizo hnam hla atan thlan a ni ta a ni. 

Lawmman semna hun hi  a kum leh 1948 YMA Day June 15 ah Sikulpui-ah sem a ni a. Khatihlaia District Superintendent, Bawrhsap LL Petera nupuiin Pu Rokunga hnenah  lawmman atan Rs.15/- a hlan a. 

Hla phuah intihsiak hnuah a thluk tur inphuahsiak an buatsaih lehnghal a, Papuia chu a thluk siam thiam ber  lawmman Rs.15/- an hlan nghal bawk a ni. Amaherawhchu, Papuia hla thluk siam hi an hmang zui lo a nih hmel a, tuna “ Ro min rel sak ang che” tih thluk hi chu amah Rokunga siam a ni thung.

Wednesday, June 17, 2026

VULMAWI HLA THENKHAT THLIRNA

 

Kum 1977 chho velah Chin Hills zaithiam band lar tak “ Vulmawi Band” te hla sak thin thenkhat thlirna kan sawi dawn a. Vulmawi hla te hi tun thleng hian thangthar zaithiam te hian an la sa lar zel a, hla tha tak tak an ni hlawm. A bik takin Vulmawi Band- a a zaitupa ber leh an khaipa pakhat Buta hla phuah “ Ka nuam ve e” tih te, Siama hla phuah “ Maphasy” tih te phei hi chu engtik hunah pawh Mizo hla lar ( all time song) a ni hial awm e. Zaithiam hrang hrang ten an sa nasa hle a ni.

A hmasa in Vulmawi Band indin chhoh dan han sawi hmasa ila

Kum 1975 ah khan Burma a Zofate awmna khawpui pakhat, Mandalay ah rimawi chi hrang hrang hmanga zai thiam intel khawm te chuan Vulmawi Band an din a. Rock band an nih angin an hla kalphung pawh tlema tho deuh vah lam an uar hle a, chutihlaiin a muang lam chi pawh an sak tho bawk. Vulmawi Band te hian hla \ha tak tak, a hun laia mite duh chi an sa nasa in rimawi tum lamah an sang bawk a, kar lovah Chin Hills ramchhung chu an al nghal thuai a. Hmun hrang hrangah Concert te neiin an zai kual \hin a, Mizoram hmun hrang hrangah pawh an zai kual nasa hle bawk.

An Band member te chu Lalruanga leh a unaupa Hmingliana, Buta leh a unaupa Siama (Runrosiama), Zara, Salaia Tawna, Ronghaka (Rihlipui Nghaka), Thawngnova, Zothana te an ni a, member thenkhatte hi chu an inpawhchawp deuh te pawh an awm a, tel zui ta lo te pawh an awm bawk.

Kum 1976 ah an Album hmasa ber Raldawna leh Tumchhingi’ tih chu Winter Studio Mandalay ah an siam a, hetah hian hla 16 an dah a. He Albumah hian tun thlenga kan la sak lar, Buta phuah ‘ka nuam ve e’ tih te, Lalruanga duhaisam tih te a tel.

Kum 1980 ah Album dang ‘Parmawi rimtui’ tih chu Oasis Studio Rangoon ah an tichhuak leh bawk a, he Albumah hian hian hla 17 an dah leh bawk. He Albumah hian ha tha tak tak, tun thlenga zaithiam ten an sak lar a awm nual , chungte – Suihlung leng ve ang maw, A nuam ngai em ni, Chhingkhual Di, Chun leh Zua, Sawiselbovi, Parmawi rimtui tih te a tel a. An Album zingah chuan a hralh kal ber a ni mai awm e. Chumi hnuah kum 1980 ah tho hian Pathian fakna hla Album Pathian fakna hla (Gospel Album) ‘Agape hla mawi’ tih an siam bawk a, amaherawhchu he Album hi a lar zui ta vak lova.

Kum 1982-ah Album palina leh a hnuhnung ber  ‘Kawl a eng \an ta’ tih chu May Studio Rangoon ah an siam leh a, hla 15 a awm. He Albumah pawh hian hla lar tak tak, Vulmawi (A Band an phuahna), ka vei reng, Lawi ka hmu, Chhinlung naufa, A leng del del, Maphasy  tih te a awm bawk. Maphasy tih hla phei hi chu tunlai zaitthiam te hian an sa lar hle a ni.

Vulmawi Band memberte hian rimawi tum an thiam piah lamah an zai thei deuh vek a, hla an phauh thei vek bawk. An hla zawng zawng te hi anmahni phuah vek a ni a, an intodelh hle  a ni. A bik takin an zingah hian Lalruanga leh Siama te hian an thawh hnem zual a, midang Buta, Zothana, Hmingliana te pawh hian a thawh nual bawk.

        ( Pu Lalruangate nupa nen Maryland, USA ah kan inkawm. 13.05.2025)


Vulmawi Band te hian  Chin Hills leh Mizoram chhungah zaiin an kal kual nasa a, tum 200 vel zet chu Concert an nei hman awm e. Kum 1983 ah Falam-ah an zai a, chu chu Vulmawi band anga an zai hnuhnung ber a ni awm e.

An hla ziarang hetiang hian han sawi dawn ta ila:

1.      Hnam rilru a langsar :

Vulmawi Band member te kha hnam rilru pu, Mizo pa tak kha an ni hlawm a. Chin hills lama awm daih mah nise Mizo hnam inpumkhatna leh Chhinlung chhuak Zofa unau kan nihnaah hian an chiang hle. Hei hi an hla ah te pawh a lang. An hla pakhat, tun thlenga an la sak lar “ Chhinlung naufa ( Kawl a eng tan)” hi han thlir ila-

Mim ang kan pian dunna

Hai rualloh lungphum kha hrereng la

I ram i hnam tan hian

Lungphang lo ten thawk zel ang che Chhinlung naufa tiin.

 

Tlang hrang hranga Zofate hi Chhinlung chhuak, unau piang hmun leh bul thuhmun kan ni a. Kan innghahna lungphum - unau kan nih a hi tuman kal san lovin kan hnam tan thahnemngai taka thawk turin min chah. Chhim leh hmar, chhak leh thlanga Zofa awm zawng zawngte chu unau vek kan nih avangin unau chibai inbuk vek tur kan nihna a lang sar hle bawk.

Chhak leh thlang, Chhim leh hmara leng unaute u;

Ka u ka nau tiin chibai inbuk tawn ang u,

Kan zalenna kawl a eng tan ta, Kawl a eng ta

 

Vulmawi Band zinga an hla phuah tu zinga pakhat Siama chuan “Sumdawng rilru leh sum hai luh tawk tawkna lam aiin hnam hmangaihna te, inpumkhatna tur ang chi te hi hlaah kan zep teuh a. Kan rilruah khawi kipa Zo hnahthlak reng reng hi chu inunau vek ila tih hi kan duh” tiin a sawi.

Buta leh Lalruanga te hla siam “Parmawi Rimtui” hla hi tehkhin thu hmanga hnam zalenna lam hawi phuahna  a ni a, ‘Parmawi rimtui’ tih chu zalenna, engthawlna hmun sawi nan a hmang a. Zalenna kawl a enna turin theihtawp chhuah a tha thawh tur leh Independence lo nei tawh ram te um a an hnung zui tura sawmna hla  a ni.

            Kan kalna kawng lamtluang, chhoin hrehawm hle mahse;

            Kan hmaah kalta te umin I pen zel ang,

            Nang nen, lenrualte nen, parmawi rimtui i thliak ang’

 

            Chu hmun mawia zaleng dangte zawng, zalenna par vullai chenin,

            Suihlungrual zaten hlimni par an tlan e,

            An ianga len ve ka nghakhlel;

Kawng chhuk chhoin hahthlak mahse

Kim ten rual zawng hian raltiang I kai ve ang.

 

‘Kan hma a kal ta te’ tih hi Independence lo nei tawh ram te sawina a ni a, zalenna sual tura infuihna hla a ni. Pu Buta sawi danin kha tih hun lai khan an rilruah revolution a lang lian hle a ni awm e.

 

2. Hla thu hman an thiam :

‘Ka nuam ve e’ tih hla lar tak mai hi Vulmawi member leh an zaitupa ber, Buta phuah a ni a. He hlaah hian hla thu nalh tak tak, hman lar lem loh te hi a hmang nual a. Entirnan,

“Zobawm, dingdi, tlangsam par si siar

Lentu chhawl hnawng ram daiah

Rem sa lengtual ten hlimin sam an chai e”

 

Rem sa‘ tih Ramsa tihna mai chu a ni na in hla thu ah chuan “rem sa” tiin an hmang a, hei hi hla danga kan hman tam loh pawl tak a ni awm e. “Lentu chhawl hnawng ram dai”tih pawh hi hla thu nalh tak, kut them thiam takin a remkhawm ang hi a ni.

“Chhingkual lung di “ hlaah hian hla thu ni em em si lo, hla thu mawi tak ang maia bilh luh a awm nual a, hetiang hi vulmawi hla phuahtute hian an thiam hle a ;

 {Awmni khama} in run lawi nuam mah ila,

Then i tul si chhingkhual vana’n;

Biahthu tinkim hlan hma a,

Sam ang then zawng hrilh a hai ngei.

 

Sawiselbovi hlaah hian “thang” a hmang bawk a, hetiangin -

I sakhming an sawi rik mai hi chuan

Lairilah dar ang a {thang} reng.

 

Hla dangah hi chuan “cham” tih hi hman thin a ni a, “ thang” an hmang hlauh mai a, a dik thluam tho mai.

“ min hmangaih vein min fawp ve se,

He khawvelah ka lawm ber awm  tih lai hi a tawp teh thut a, a dangdai viau mai bawk.

 

Hla thu  hman an thiam a, hla thu ni lem lo, tawngkam tluang pangngai remkhawm an thiam bawk a, a karah hla thu nalh tak tak leh hman lar lem loh zeh an thiam bawk.

“ Ka ziah thiam ka chhiar thiam nan,

Zirna run min kai tir;

Lenrual ka {ban }ve nan,

Silhpuan mawi te min pe”.  (Chun leh zua)

 

Buta hla Parmawi rimtui hlaah hian hetiang hian hla thu pakhat kan hmu bawk -

“ Parmawi vulna raltiang han thlirin,

Suihlungruala hmatiang sawnin,

Zaleng rual zawng ten {pheifung} i khai nang aw”

 

Hla thu dangah chuan “phei lai khai “ tih hi hman tlanglawn a ni a, thenkhatin “pheichhehmawi” te an hmang bawk a. pheifung tih tak hi chu an hmang tam lo khawp mai. Hetianga hla thu langsar lo hman hi a bikin Buta hian a thiam em em a ni.

3. Music Genre hrang hrang hmuh tur a awm :

Vulmawi Band hla te hi a tlangpuiin a rang lam leh puak deuh thak an ni hlawm a. an hlaah hian Music Genre hrang hrang kan hmu nual a, chung zingah chuan Rock, Slow te an langsar zual. Rock hla zingah chuan heng - Hlimni, Kawl a eng tan ta, Lehkhathawn, Vulmawi, Tawnmang, Leng leng lo la, A nuam ngai em ni, A Chuai mai mai dawn lo  te leh a dang engemaw zat an awm a, a muang chi (Slow) pawh an awm nual a, chung zingah chuan heng – Maphasy, Chhingkhual Di, Parmawi Rimtui  te hi a lar zual an ni awm e. A saptawng takin Country, Sentimental lam te pawh a awm nual.

4. Vulmawi ho hla reng reng hi hla sei tak a awm ngai lem lo a, Rock Band an nihna angin chang ngai sak nawn sak nawn turin an ruahman ve deuh a nih hmel. A tlangpuiin chang hnih leh a thunawn ang deuh chauh hi an ni hlawm a, chutih rualin sei tak sawi tur a awm ve tho bawk.

            Vulmawi ho hla chungchangah hian sawi lan leh ka duh chu, khatih hunlaia Mizo hla te kha kalkhat deuh put put, tluangtlam tak an ni hlawm a.  Vulmawi ho hian Mizo hla kalhmang kha thlak an duh a, an sawi dan takin ‘Mizo hla Revolution a ngai’ an ti \hin. Hetiang rilru pu hian Mizo hla kalhmang kha her hret an duh a, an hla phuah te pawh kha \ang deuh at, Rock music a ni chho ta deuh vek a. Rock Band tan pawha sak nuam tak tur an phuah hlawm a. Chubakah hla thu ah hian \awng un pui pui leh hla thu un pui pui hman lovin hla thu tluangtlam, leh khaw lai \awng, \awng tualleng te an hmang uar ta bawk a. Heng zawng zawng hi Mizo hla tih changkan duhna rilru a\anga an tih a ni. Hemi chungchangah hian Lalruanga chuan, “ kan \an lutukna lamah kan lo \huai na leh lutuk a, mipuii min zawm pha lo” tiin a sawi nghe nghe  a ni.

Vulmawi hla chungchangah hian sawi tur tam tak a awm a,  sawi vek dawn chuan hunin min dah dawn lova. A tlangpui thlirna kan sawi zawr zawr chauh a ni. Vulmawi hla zingah hian thu ril tak tak pai a awm nual a, zirlaibuah pawh zir tlak te pawh an awm awm e. Thangthar ten an la zir chho zel dawn niin a lang a, Mizo rimawi chanchin ah pawh Vulmawi band te hian hmun pawimawh tak an chang reng tawh dawn a ni.