Monday, September 7, 2026

 “Pathian thu hi a nung a, thil a ti thei a, khandaih hriam tawn eng ang ai pawhin a hriam a, nunna leh thlarau, ruhtuah leh thling phel hrang khawp hialin a chhun thei a; thinlunga ngaihtuah leh tumte hi a hre nghal thei a ni.” Hebrai 4: 12


Ringtute tan Pathian thu hi kan hmanrua leh inhumhimna a ni a, kan chaw tui ber leh pur chawkna a ni. Chaklo te tan chakna a ni a, harsatna leh manganna neite pawhin Pathian thu atangin hahdamna an chang thei. Ringtu in Pathian thu atanga a mamawh a lak loh chuan a chak thei lova ringtu tha a ni ngai lovang. 


Pathian thu hi ringtute nun kaihhruaina bu a ni a, kan nitin nun hman dan tur min zirtir tu, thenawm khawveng leh midangte nena nunhona chungchang engkim min hrilhtu a ni. 


Chutihrualin Pathian thu hi ringlote tan chuan beih tham, nat pui theih a ni. Bible sawi chhiat te, tihbawrhbangte hian chhiatna a thlen duh fo. Khandaih hriam tawn eng ang ai pawh hriam a ni a, thling phel hrang thei khawp hiala thiltithei a ni bawk. 


Hetiang khawpa thu ropui, innghahna tlak kan nei hi Ringtute kan vannei I ak zet a ni. I ngaihlu zel ang u. 

( 07.09.2026)

 “ Chuvangin, chung thil laka mi a inthiarfihlim chuan bungbel thianghlim, Lalpa hman tlak, hna tha tinrenga inpeih sa, ngaihhlut tur mi a ni ang.” II Timothea 2:21


Kan taksa hi Pathian In a ni a, Pathian thlarau chenna a ni; chuvangin kan tihkhawloh chuan Pathianin a tikhawlo ve ang ( I Korinth 3:16) tih kan hmu a. Pathian hian amah be tur leh a rawngbawl tur chuan thinlung thianghlim, bungbel thianghlim a mamawh. Amah a thianghlim avangin thil thianghlim lo te , ngaihtuahna tha lo te, rilru ngil leh dik te a duh. 


Keimahni chu eng dinhmunah pawh ding ila, khawsak a hniam emaw a sang emaw pawh a ni mai thei; Pathian thu kan hriat chin pawh a inchen lovang, Pathian tana kan inpekna chen pawh inchen lo a ni mai thei e.Mahse Ani chuan rilru thianghlim a duh ber.


Chuvangin kan nih ang angin bungbel thianghlim, Lalpa tana mi hman tlak nih tum ila. Sual zak kep tun leh thiltha lo te bansan chuang lo kan nih chhhung chuan kan rawngbawlnain awmzia a nei ngai lovang. 


Lalpan a rawngbawl tur chu a duh tui a, rilru leh tihtakzeta Amah betu a zawng a ni. 


(31.08.2026)

 “Lalpa, nangmah ngei hi a ni mahni chauh pawha him taka mi awmtir thin hi ni.”

Sam 4:8


Hla thuah chuan “  Isua nen chuan In nuam a chang zel ang,”  tih kan hmu a, khawi hmun pawh hi Isua tellohna a nih chuan hmun nuam a awm lo. Khawvel ropuina leh nawmsakna te, hausakna te hi chu kan damchhung pawh a daih lo, mitkhap kar lekah a boral thei.


August 26,2026 ah Nepal leh China inrinaa Trishul lui chu thawklehkhatah a chhak lam atangin chirhdum leh hnawlin a rawn chim thut mai a. Lui dunga khaw awm engemawzat a chhilh a, mi 1000 dawn an thi a, mi 2000 chuang chin hriat lohvin an awm bawk a. A rapthlak tak zet a ni. Mihringte hian kan hma lam hun kan hre lo khawp mai. Khawvel thil hi engmah kumhlun tur a awm lova, kumhlun tur chu kan Pathian chauh hi a ni. 


Chuvangin innghahna tlak Pathian hi bel ila, kan mangan leh harsat lai ber pawh min thlamuantu, him taka min awm tir theitu chu Amah chauh hi a ni. 


“ Nangni thawk rim leh phurrit phur zawng zawngte u, ka hnenah lokal

ula, keiman ka chawlhtir ang che u“  Matthaia 11:28


(30.08.2026)

 “ Hlau suh u. Awm hle hle mai ula, Lalpa chhandamna, vawiina a thawhsak tur che u hi en ngawt mai rawh u. Vawiina Aigupta mi in hmuhte hi kumkhuain in hmu leh dawn tawh lo ve. Lalpan a dosak ang che u a, nangni chu in awm hle hle mai ang.” Exodus 14:13-14


He thu ka rilruah a cham reng a, ka taksa a harsatna a awm tih kan hriat hnuah chhung inkhawm kan neih hmasak bera ka chhiar a ni a. Chhung inkhawm bu a khami ni a chhiar tura an lo dah kha a ni nghe nghe a. 


Mihringah chuan thil thleng ngaihnatawmloh tak mai kan hriat rualin Pathian hnena tluk luh mai loh chu tih tur a awm lova. Mihring leh khawvel thilin min thlamuan ve thin mahse, engmah a nih loh zia kan hriat hnuah a. 


Israel fate Aigupta atanga an chhuah hnuah an hmaah Tuipui Sen a lo inkham ruah mai a. Mihringin han dai kai rual a ni lova, hleuh kai theih pawh a ni lo. Tuipui sen kamah mangang takin an ding thup ringawt a. Chutah an hnungah Pharoa sipaiten an rawn um bawk a, Israel fate tan tlan chhuahna tur a awm lova, beisei tur dang a vang hle a ni. Anmahni hruai chhuaktu Mosia an mawhchhiat a, mangang leh khura an awm chungin an phun nuai nuai mai bawk a. Pharoa sipaite an rawn hnai zel a, Tuipui Sen lah a luang cham put mai si a. 


Chutah chuan Mosia’n Pathian a au va, Pathianin hei leh chen a hruai tawh a, a thlahthlam dawn lo tih a hria a. “ Pathianin chhandamna hna a thawh tur hi thlir tawp mai turin” a ti a, a mite chu a thlamuan ta a. 


Pathianin Mosia hnenah thu a pe a, a tiang chu tuipui chunga lek turin a ti a, tui chu a laiah inthenin Pathian thiltih mak hmangin Israel fate chuan chhandamna an chang ta a, Aiguptaho chu kumkhua atan a len bo ta a ni. 


Pathian ringtute tan chuan eng harsatna leh manganna pawh lo thleng se, Amaha rinna kan nghah phawt chuan a chhandamna leh awmpuina kan chang thin. 


(29.08.2026)

 “ Engahmah mangang suh u; engkimah tawngtai leh dilin, lawmthu hril tel zelin; in duhnate chu Pathian hnenah hriattirin awm zawk rawh se.” Phillipi 4:6


Pathian hnenah hian dil ngawt lovin lawmthu hril tel zel tur kan nih zia i hre thar leh ang u. Chutihrualin “ kan duhnate leh mamawhnate” chu thlen fo tur kan ni bawk a; “ dil rawh u, tichuan in hmu ang; kik rawh u, tichuan an hawn sak ang che u” a ti ve bawk a. Pathian hian kan sawiloh pawhin kan mamawh chu a hria, mahse A phut ber zawka chu “ Amah be tur leh A hnena tawngtai turin” a ni. 


Amah kan dil a ngai a, kan biak pawh a phut a, Amah kan ngaihsak a phut ve bawk. 

Chuvangin nitina Amah be tur leh lawmthu hril hi ringtute mawhphurhna a ni a, chu chu kan nunna hnar pawh a ni.


“ Tichuan, Pathian thlamuanna, rilru reng renga hriat sen loh khan, in thinlung leh in ngaihtuahnate chu Krista Isuaah chuan a ven sak ang che u.” 4:7


(29.08.2026)

Saturday, August 29, 2026

Hun hmasa lama YMA leh Kohhran inlaichinna

 

- Prof. Malsawmliana 

Kum 1935 a YLA ( a hnua YMA ti a thlak) din a nih khan a dintute chu Zosapte leh khatih hunlaia Kohhran hruaitute an ni a. YLA din a nih theihna tura inhmuhkhawmna hmasa ber pawh Zosap, Pi Zaiin Bangla ah June 3, 1935 ( Thawhtanni) zan kha a ni.  Tichuan YLA din ni atan June 15,1935 an ruat a, Khatla a Nepali School—ah June 15,1935 ah YLA chu din a lo ni ta a ni. Hruaitu hmasa berte chu : 

President: Rev L. Evans ( Pu Niara)

Vice President: Pi Zaii 

Treasurer: Zorema Pa

Secretary te : Pasena leh Vankhuma



Kum 1940 thleng khan Zosap, Rev EL Mendus ( Pu Mena) chu President a ni a, Pu Samuela kha Treasurer a ni. Anni pahnih hi Zosap zinga OB ni hnuhnung ber an ni ta awm e. Kum 1940 atangin Rev Chhuahkhama President ah a awm ve ta thung a. A hnu zelah pawh hruaitute zingah Pastor leh Kohhran hruaitute an awm ta zel a ni. 


Kum 1946- YLA Thubelh ( April) ah chuan “ Young Lushai Association Dan” tih a chuang a. Hei hi YLA/ YMA Dan Bu  hmasa ber dawttu a ni mai thei e.  Hetah hian No.4-ah “ Central Committee ah hian Zo Sapte chu ex-officio an ni” tih a tel.  Chuvangin Zosap te Mizorama an awm chhung kha chuan Central YMA Executive Committee ah Ex-Officio an ni thin. 


YLA a din hnu lawkah hmalakna hmasa atan thu leh hla lama hmalak an rel nghal a. A hranpa a chanchinbu chhuah lovin Presbyterian Kohhran thlakip chanchinbu, Kristian Tlangau Editor kha Rev L. Evans a nih tho avangin Tlangau Bu ah phek engemaw zat awhin “YLA Thubelh” telh ve an remti ta a. Tichuan Kristian Tlangau bu a YLA Thubelh ah chuan YLA chungchangte leh khawvel thlirna, hriatzauna lam te tarlan thin a ni. A hnu zelah YLA hruaitute hi inthlak chho mahse chanchinbu hmanga YLA leh Kohhran inthlunzawmna chu a nghet tha sauh sauh a, kum 1954 thlengin Tlangau Bu ah hian YMA Thubelh hi dah a ni.  Kum 1955 ah Conference ah YMA Chanchinbu chhuah rel a ni.


Hetianga Kohhran Chanchinbu meuha tlawmngai pawl chanchin, a bik taka tihchhuah ziah hi a vang ngawt ang. Hei hian Kohhranhote inhawn zia leh hruaitute thawhhona that zia tarlanna ni. 


Kum 1946 -a YLA Day a chhiar chhuah tur, Biaktluanga , General Secretary, YLA in “ Mizoram YLA Chanchin leh thiltih tlangpui “ ah chuan, YLA hmalakna hrang hrang a tarlang a, chung zingah chuan “ Ramthar thawhlawm - Mizo ram Kohhran zinga khawn thinah YLA in tih tur chanvo neiin an bei ve thin” tih a tel. ( YLA Thubelh, 1947, p.7)


February 24-25, 1947 a YLA Conference ah chuan Branch 50 aiawh an tel a. Hemi tuma Conference hi Kohhran Assembly ( PCI) nen a inrual avangin YLA President Pu Muka pawh Assembly lamah a tel ta zawk a. Conference ah hian thu hrang hrang an ngaihtuah a, Memberte infuihna thu an sawi bawk a. Hemi tuma “ YLA leh Kohhran inlaichin dan” tih thupui chu Pastor Chhuahkhama sawi tur a ni a, mahse ani pawh hi Kohhran Assembly ah a tel avangin a sawi thei ta lova. Pu Robuanga’n YLA in Chanchintha Dak a buaipui dan a sawi a. 


A hnuah hruaitu dang ten an sawi zui a, hetiangin : 

“YLA awmzia chu Mizo Thang lai Pawl tihna a ni a, hnam thang lai kan ni a, tjil thnglai chu a lian zel a, a kawr hluite chu a lo khawk thin; chutiang bawkin kawr hlui khawh tur emaw, a thar hman tur emaw kan nei. Hunawl hman that hi thil pawimawh pakhat a ni. Kan hun awlah te hian Setana’n hna a thawk thin a, kan hun awl kan hman that chuan sualna tam tak kan pumpelh thei ang. 


“Kristian nun dan tha ngaihsan hi kan tum pakhat a ni a, chuvangin Kristian tha nih hi a pawimawh a ni. 


“ YLA leh Kohhran hi inlaichin hle mahse mahni hnathawh leh dinhmun ang angin awm thiam hi a mamawh a, kan thuneihna pawn lamah, Kohhran emaw, Lal leh upa rorelnaah emaw, lo va inrawlh lutuk hi a hlauhawm thei a ni. Kan rilrem loh zawngte a awm chuan an hnenah dil angin emaw, a leiko lo zawngin thu kan sawi chauh tur a ni.


“ inneihna hi YLA leh Kohhran inzawmna pakhat a ni. Kohhran dana inneite lawmpuinaah hian mawi tak leh thianghlim taka lawmpui a tul a ni. Zahmawh leh sahawl lutuk leh thiltih mawi lo leh khawvel dan lutuk te hian ban tur a ni. 

“ Thingtlang Kohhran thenkhatten Hla lenglawng - Lengzem zai lam te hi YLA in in thehdarh a ni tiin YLA hemi kawngah hian an mawhphurh tih thu te hriatna a lo awm a, chu chu hetiang hian ngaihdan tlangpui kan nei - Kan sawi tawh thenkhat dinhmun hrang hranga thiltih hrang hrangte Mizoten kan la hrethiam lo deuh hi kan buaina a ni. YLA danin YLA inkhawmnaah te lengzem zai sak tur a siam lova……”


Hetiang hian YLA punkhawmna hrang hrangah pawh YLA chu Kohhran nena inzawm tlat a nih avangin Kristian nun dan tha inzirtir hi a thupui ber a ni. 


Kum 1946 tir lamah YLA hruaitute leh Kohhran ( Presbyterian Kohhran) hruaitute inrawnkhawm chuan Mizo hnam inpumkhatna tur leh Mizo tawng tihdarh nan Burma ramah Chanchintha Dak tirh chhoh an rel. 


Hetih laia YLA hotupa ber, President chu Rev Chhuahkhama a ni a, Kohhran rawngbawltu Pastor a nih avangin YLA leh Kohhran hi inngheng rialin an kal dun tha em em a ni. Hemi avang hian February thla a Presbyterian Kohhran Inkhawmpui Lian ( Assembly) a palai kalte pawh inkhawmpui tiak zan ( February 25, 1946) a YLA te nena inrawnkhawmna neih puiah an sawm ngam hial a. 


Tichuan Inkhawmpui tiak zan, Thawhtan zanah Aizawla Sikulpui—ah Inkhawmpui palai ( Kohhranho) leh YLA hruaitute chuan “ Mizo Ram tihzauh thu” chu an sawiho ta a. Inkawmhona hi Rev Chhuahkhama, YLA President in a kaihruai a, General Secretary Pu Biaktluanga’n ‘ YLA tih zau a tul zia” a sawi a, chutah Upa Chawnghnuaia’n “ Mizo hnam hi engtin nge kan lo zauh zawk theih ang” tih a sawi bawk. “ Mizo tawng tihdarh nan Chanchinbu darh zau deuh neih nise, chutiang atan chuan YLA hian Press nei ila” tih te, “ kan tawng a darh zau theihnan kan lehkhate hi thehdarh a tul a ni” tih thu te an sawi bawk a. ( C. Vanlallawma, YMA History 1935-1996, p.29) 


Hemi tuma an thu khel ber hi chu Mizo hnam inpumkhat zelna atana Burma lama kan unaute hnenah Mizo tawng a darh zel theihnan a tan lak dan tur a ni ber. Tichuan a tawpah Kohhran leh YLA hmalakna atana mawi tak, hnam inpumkhatna tur leh Mizo tawng theh darhna tur nisi an duang chhuak ta a. Chu chu Chanchintha thehdarhna atan Mizo tawnga ziak lehkhabu khawn khawma Burma lama kan unaute hnenah thawn a ni. 


Chanchintha Dak ( Gospel Mail) an ti mai a, Bawm an siam a, a chhungah lehkhabu chi hrang hrang - Bible, Hla bu, zirlaibu leh lehkhabu chi hrang hrang an dah a. Tiau ral lamah thawn chhoh turin Bawm engemaw zat an zawn chho a, Ruantlangah Pu Robuanga hnenah thleng khawmin anin Tiau ral lamah a phur lut ta a ni. 

(Chanchintha Bawm chungchang hi a hranpa in chiang zawkin ziah a ni) 


Hetianga Mizo lehkhabu hrang hrang Kawl rama kan unaute hnena thawn chhoh a ni hi anni lam tan pawh a hlu hle a. Chanchintha thehdarhna a nih rualin Mizo tawng darh zelna hmanraw tha tak a ni. Chu chuan Mizo hnam hrang hrang te inunauna kawngah nasa takin kawngro a su a, a bik takin Kawl rama kan unaute nena inpawhna leh inpumkhatna nasa takin a thlen a ni. Tunhnua han ngaihtuah let leh pawh hian YLA/ YMA hmalakna tur awm tak a ni kha maw le a tih theih ang.


Hun kal zelah Mizoram Politics boruak a lo lian zel a, mi leh sa indaih loh vang te pawh a ni mai thei a. History a kan hmuh angin Mizoram pa rawn kai deuh te chu Kohhranah te, Politics ah te leh YLA/ YMA, MZP hruaitu ah te an ni kawp fer fur lo thei lova. YMA hruaitute zingah pawh Politician te an lo awm ve tho bawk a, MDC te hial ni pawh an awm awm e. Kohhran hruaitu Rev Zairema te, Muka te, Rev Chhuahkhama te leh midang tam tak YMA ah hruaitu an ni chho reng a. Heng mi challang tak tak te hian Mizoram hmabak leh hmathlir ah ngaihtuahna thui tak an seng thin. Amaherawh Kohhran leh YMA inzawmna ti chhe khawpa thu lak erawh a awm ngai lo a tih theih. 


 Rambuai dawn leh buai chhah lai hun 1963-1972 lai vel kha chuan hnam politics in tute pawh a chim a, YMA hruaitute pawh an bang chuang lo. Central YMA lam pawh a mumal thei bik lo a nih hmel e. Mahse hei hian Kohhran leh YMA inlaichinna erawh a khawih lem lo niin a lang. 

Ribbon engin kan lo lawm ang che





Washington DC khawpuia Library of Congress chhunga American Folklife Center ah chuan Ribbon eng lian pui hi an dah a. He Ribbon hi kum 46 kal ta a mi daih tawh kha a ni nghe nghe a. 


Kum 1979 khan Maryland state-a Bethesda khuaah Penne Laingen chuan  an kawta thingkungah Ribbon eng lian pui hi a tar a. Chutihlai chuan a pasal L. Bruce Laingen, Acting Ambassador chu Iran khawpui Tehran-a US Embassy a Iran helho (militants) ten an hren mek mi 53 zingah a tel a. Engtik nge an chhuah ang tih pawh hriat a nih loh avangin Penne-i chuan a pasal lo haw hun a nghahhlelh zia leh a lo haw hunah lawm taka a lo dawn sawn tur zia lan tir nan he Ribbon hi a lo tar a ni. 


Hla lar tak, “Tie a Yellow Ribbon Round the Old Oak Tree” tih hla a ngaihthlak atanga a pasal lo haw tur lawm nan he Ribbon hi tar a ni. Kum 1981-a a pasal leh mi 52 te an lo chhuah thleng khan he Ribbon hi a tar.


A hnu zelah Gulf War 1991 laiin a tar leh bawk a, a fate pahnih indonaah an tel veleh avangin. A hnuah ribbon hi US Library of Congress- a American Folklife Center ah an hlan a, tun thlengin mipui hmuh theihin pho chhuah a ni. 


Vietnam War lai, October 1971, khan Chanchinbu a thuziak thin, columnist pakhat, Pete Hamill  chuan New York Post chanchinbu ah "Going Home" tih thupui hmangin thawnthu a ziak a. Chutah chuan Jail tang chhuak pakhatin Brunswick, Georgia state a a haw kawngah kawng sira Oak thinga rawmawl eng intar a zawn thu a tarlang a. Chu thawnthu tawi chu a hnuah Reader Digest chanchinbuah chhuah nawn leh a ni a, chu thawnthu behchhana hmang chuan L. Russell Brown leh Irwin Levine te chuan “ Tie a yellow ribbon round the old oak tree” hla hi an phuah ta a ni. A hlaah hi chuan rawmawl eng(yellow hankerchief) hmang lovin yellow ribbon an hmang thung. 


He hla hi kum 1973 velah khan hla lar tak a ni tawh. He hlaah hian mi pakhat kum thum zet mai Jail tang in a chhuah hunah a nupuiin a lo la hmangaih reng a, lawm taka a lo la pawm duh a nih chuan an in kawta Oak thingkungah ribbon eng lo tar turin a chah a. A lo tar lo a nih chuan Inah pawh lut lovin an In chu a kal pel mai dawn niin a hrilh a. Tichuan chu pa chu Bus in an in lam panin a haw a, a awm loh rei tawh avangin a nupuiin a lo la pawm duh ang em ? Ribbon Eng a lo intar ang em? tiin hlauthawng takin a haw a, hawi pawh hawi chhuak ngam lovin Bus khalhtupa hnenah chuan kawng sira thingkungah ribbon eng a awm leh awm loh en pah turin a hrilh a. Chutah an In zawn an thlen chuan ribbon pakhat mai ni lo, thingkung tin maiah chuan ribbon Eng 100 lai a lo intar ta chhuai mai a. A nupuiin a lo la pawm a ni tih a hriat chuan mak a ti a, a lawm bawk si a. A hrilhhai letling zawk mah a ni awm e. 



Kum zabi 19- na lai vel khan American nu thenkhatin an pasal te US Cavalry a tang ral rama kal te laka an rinawm zia leh an chhuan zia lan tir nan an samah ribbon eng an kilh tel thin a. Hetianga an chin thin avang hian kum

1917 velah “ Round Her Neck She Wears a Yeller Ribbon" tih hla a lo chhuak a, a hnuah “ She Wore a Yellow Ribbon tih film a chhuak bawk a. 

Kum 1970 chho velah chuan mipui vantlangin an pasal te rammu emaw Jail tang te laka an rinawmna lantirnan ribbon eng hi an hmang ta zel bawk a. 


USA ah hian Ribbon eng hi ram tana nunna chan huama inpe te leh nunna hlan tute zahnan an hmang thin a, an sipaite an thlawp zia lantirnan an hmang thin bawk. 


Kum 1991 a Gulf War lai pawh khan American ho chuan an sipaite an thlawp zia lantirnan Ribbon eng hi kawng sir thingkungah an tar nasa hle a, “ support our troops” tih thupui hmangin an tar chuai chuai mai nih kha. 


- Prof. Malsawmliana