“Leng leng lengin zawng thin mah la,
I tawng lo'ng e he lei chinah.”
Mi nawlpuiin kumthar lawmna ruai an theh fel tawh hun velah Damdawi In pakhatah chuan nula naupang lutuk tawh lo, hmai fang tha tak mai, hrisel tha se chuan nula hmeltha tak ni tur ruang hi bawisawm tu mumal pawh neilovin a mu bam mai a. A ruang hlawm tur a chhungte hnai vai han koh mai tur awm lova, amah ngaihvena a bul vela awm chhun te pawh a chhungte hnai ni lovin khawtlang hruaitu, tlawmngaia rawn ngaihven tute an ni mai a.
Rei tawk fang chutianga buaipuitu leh a ruang lakna tur ber hriatlohva a awm hnuah thingtlang lama an pu, thisena inzawmna pawh hla deuh tawh tak chuan a ruang chu hlawmin an phur liam ta a.
Kha nula khawngaihthlak tak mai khan a naupan lai atangin chanchin lungchhiatthlak tak mai a nei niin a lang a, chu chuan nasa takin a nun a tikhawlo a, nunkawng bumboh tak zawhin ruihhlo bawiah a lut a. Chu chuan tun dinhmun hi a thlen ta a ni.
Chhungkaw hlim tak leh inlungrual tak, thenawm khawvengte pawhin an awh em em thin; tudang ngai lova mahni chhungkua chauh pawha inkawm hlim thei, nu leh pate thla zar hnuaiah faten tudang mah an ngaih loh chhungkua an ni a. Mahse chu hun chuan rei a awh lo kher mai.
“Hmanah chuan in kan run in sumtualah,
Hraileng duh nen nau ang kan nui za;
Ami hraileng dang reng ngai lo ten,
Tuanna mual dang tur reng kan dawn lo.”
ti a hlim taka an hun hman laiin an hma lam hun an dawn phak lova, an fate engtin nge an la awm dawn tih an ngaihtuah phak hek lo.
Zan tin hian a fanu lo haw hun nghakin a thlir thin a, mahse hawn tik ni reng a nei thei lo. Tleirawl nun a hman fuh loh avangin a nun a hloh a, khawlai chu a ‘permanent address’ a ni ta ber mai a. Ruihhlo a hmuh theihna turin pawi sak reng a nei tawh lova, a rem rem a bawh huam huam a ni ber mai.
Tunah chuan Aizawl Lei hnuai te hi haw na tur hre lo leh haw duh tawh lo te riahkhawmna hmunah a chang ta. Hei mai ni lovin Dai kila In ruakah te, Thlamah te an riak khawm ta zel a. Ei leh In tur mumal pawh nei lovin ruihhlo bak an ngaihtuah lo a. An nun danin a zir miau loh avangin mahni ina haw an hreh a, haw pawh nise an chhung ten an lo dawn sawn duh loh an rin avanga haw ngam tawh lo te; belh tur mumal nei lo te an ni nawk mai. Ruihhlo avanga an nun hrehawm zia leh nunphung pangngaia let leh tura an harsat zia hi hriat chian chuan an khawngaihthlak tak zet.
Thenkhat chu an chhung ten an thlakhlelh leh ngaih ngawih ngawih, ruih tur an zawn avanga haw duh tawh lo te an ni bawk a. An chhung te, nu leh pa ten tuktin zan tina kawngka biang vuana an lo haw hun nghaka an thlir ngawih ngawih te an ni bawk. “ Ka hrai duh lai, lam ang lo let rawh” tiin an au lawm lawm mai a ni.
“Tunah erawh khawvel parmawiin,
Ka hrai duhlai chawnbanah an kai;
I chan tur reng ka dawn sei ngam lo,
Ka hrai duhlai lam ang lo let rawh.”
Pathian thu in, “….i naupan lai khân i taiah i inhrêng a, i duhna apiangah i kal ṭhîn a; nimahsela, i upat hunah chuan i kutte i phar ang a, mi dangin an hrênsak ang chia, i duh lohna lamah an kai ang che,” ( Johana 21:18) a tih angin ruihhlo in an nun a kaihruai tawh a, a duh na naah a kai kual tawh a; ruihhlo an hmuh theihna a nih phawt chuan nileng zankhuain an tei kual peih a. “Khawvel parmawina chuan an chawn banah a kai a” anmahni thu in an awm thei tawh lo.
Tukkhat chu Central YMA, Police leh Excise & Narcotics Department ten Aizawl khawpui chhunga ruihhlo ngaite a vai khawm a. An man khawm tam zawk chu khawi lai hmun vela lo riak ta mai mai te, kawngsira lo mu mai mai te, mu lova tei tlaivar mai mai te an ni hlawm a. An hmel a dawl dangin an han zawr hlawm khawp a. Chaw kham khawp an hmu lo tih a hriat a, an chau ngiai mai a, thenkhat chu an muthlu lawp lawp mai bawk a. Han en reng reng pawhin an dawl dang a, taksa hrisel tak an ni lo tih a hriat reng mai. An chhung ten an ngaihtuah em em leh damin an hmu leh ang em tih tur te an ni nawk awm e. Thenkhat chu haw duh pawh nise haw na mai tur nei lo leh an chhung ten an lo pawm duh tawh loh tur te an ni bawk ang. A hnu lawkah an zinga nula pakhat chu a dam lo a, damdawiinah a boral ta nghe nghe a. A ruang la tur chhungte pawh zawn fe an ngai.
“Ka hrai duhlai ka enchim loh te,
Khawiah chuan laikhum zal thin che maw?
I chun leh zua iang reng hmangaihtu,
Van hnuai he lei chinah an awm lo.”
Chhungkaw engemawzat fate ruihhlo ngaih avangin an rum a, an mangang tak zet. An faten In lama haw an tum tawh loh avangin leh haw nachang an hriat tawh loh avangin nu leh pa te chu “damlai lusun” an nih phah a. Hlim ni hmel an hmu thei tawh lo.
Kum 4/5 vel kal taah khan tumkhat chu, zan rei deuh tawhah hian Central YMA ruihhlo dona hmun pui, CADS Zawlbuk atangin ka haw a. Kan hruaituten nu pakhat, a hna atanga pension tawh, CADS Zawlbuka lo thu ve reng chu phur haw nghal turin min ti a. Ka phur haw ta a. “ Eng vanga Ruihhlo Dona hmuna lo kal ve nge a nih” tih ka zawha min chhanna chuan beng a verh tak zet. “ A tupa ruihhlo ngai, nitina ruih tur zawnga tei kual thin chu a chetsual mai a hlauh thin avangin Inah awm tawp se, a ruih tur hi ngaihtuah sak mai ila a ti a. Chutianga a tupa ruih tur a lo ngaihtuah sak thin avanga ruihhlo dotu pawl ten a kut atanga ruihhlo an man sak” a lo ni a. A duh reng vang ni lova a tupa a ngaihtuah em avanga chutiang thila inhnamhnawih ta chu a ni. A khawngaihthlak khawp mai. Kum a lo kal leh ta deuh a, tun hnaiah erawh chuan hetianga fate, tute ruihhlo tih tur ngaihtuah pui leh hlep neia lo zuar ta te hi hriattur an thahnem ta hle mai. Thil mak pawh a ni tawh lo awm e.
Nu pakhatin a sawi dan chuan, “ zanah hian ka fapa hi khawiah nge a awm ang, khawilaiah emaw a lo tlu hlum der mai ang em? ei tur nei lovin a lo chau der mai ang em? Ngaihtuahna hi a kal thui thin khawp mai. Phone lo ri se phawk hru in thin phu dup dupin lak a ngai a….” tiin a fapa avanga a hun hman hrehawm thin zia a sawi.
“Lungdamte a zanmu chhin a har,
Thinlai rukah aiang i cham reng;
Hringnun sual maw kar min lo dan le,
I chun leh zua nau ang kan tap e.”
Mizoram chhunga ruihhlo ngaite enkawlna Home hrang hrangah hian haw na tur pawh nei tawh chuang lo, Home atangin chhuak pawh nise khawi lam nge pan tur hre lo hi engzat tak awm ang maw?
Mizoramah hian ruihhlo leh a kaihhnawih avanga harsatna tawk te enkawlna Home/Centre hi 48 a awm a. Naupang humsual daite enkawlna leh fahrah enkawlna hi 67 a awm bawk a, chungte chu - Specialized Adoption Agency (13), Observation Home (12), Special Home (2), Place of Safety (1) leh Children's Home (39) te. Henga naupang enkawl zinga a tam zawkte hi nu leh pa ten an enkawl theih loh avang te, ruihhlo leh thildangin a tih buai avanga chhungkaw inrelbawlna mumal lo atanga awm te an ni. Ruihhlo hian mihring nun a ti chhia mai ni lovin chhungkua a ti then a, khawtlang nun a nghawng bawk a, a rapthlak tak zet a ni.
He khawvelah hian hlimna zawngin leng vel thin mah ila, nu leh pa, u leh nau, chhhungkua kal sanin nun hlimna tur zawng mahila, engtikahmah kan hmu dawn lo. Nu leh pa te anga hmangaihtu hi khawiahmah kan tawng tawh lovang.
“Leng leng lengin zawng thin mah la,
I tawng lo'ng e he lei chinah.”
- Prof. Malsawmliana (26.09.2026)
