Mizoramah hian kum 1946 atang khan Political Party kan nei tan a, tun thleng hian Political party engemaw zat kan nei tawh a, a tam zawk chu party thi tawh leh awm tawh lo te an ni hlawm.
Heng political party hrang hrangte hian an party thiltum leh nihna
te mipuia tarlanna tur leh puan chhuah nan hla an nei thin a. An party
inhmuhkhawm leh inthlanpui hunah te an sa ho thin a, mipui rilru hipna atan an
hmang thin a ni.
Khawvel ram hrang hranga Political party te hian Party hla hi an
nei fur hlawm a. Party thenkhatin hla kumhlun an neih laiin thenkhat chuan
inthlan dawna an au hla (manifesto) mila phuah chawp deuh hla te pawh an nei
bawk.
United States of
America ( USA) a political party pakhat,
Democratic Party chuan an party hla atan ‘Happy Days Are Here Again’ an hmang a. He hla hi kum 1929 a Jack Yellen-a phuah leh Milton Ager-a thluk
siam a ni. He hla bakah hian Fanfare
for the Common Man tih chu an hmang bawk a, he hla hi kum
1942-a Aaron Copland
phuah a ni. United Kingdom-a Conservative Party chuan kum 1901-a Edward
Elgar-a hla phuah "Land of Hope and Glory" tih chu
party hla atan an hmang a. Labour party in ‘The Red Flag’ leh ‘Jerusalem’ tih
hla chu an party hla atan an hmang bawk.
Chutiangin khawvel ram hrang hranga
Political Party te hian Party hla an lo nei deuh vek mai a. Amaherawhchu, heng
hla te hi an party fakmawina hla te a awm rualin an rama hla tha tak tak, ram
leh hnam hawi hla te an party in hla chuam-a an hman te pawh a awm awm e.
India rama
Political party te pawh hian inthlan dawn campaign au hla atan hla an lo nei ve
fo thin bawk a. Kumin(2025) kumtira Delhi inthlanah khan BJP party chuan hla an
nei thar a, chu chu ‘BJP Dil
Mein, BJP Delhi Mein’ tih a ni. Nikum
2024 a Lok Sabha Inthlan dawnah khan BJP chuan hla thar ‘Hum Hai Modi Ka Pariwar’ tih chu an lo ti chhuak bawk. Chutiangin
Congress party pawhin nikum khan Campaign na a sak tur hla ‘Hum Saath Hain To Haath Ye Halat Badal Dega’
tih chu an tlangzarh bawk. Anni lo pawh
hi India rama political party te zingah Party hla nei engemaw zat an awm ngei
ang.
Kum 1946 April 9-ah Mizorama political party hmasa ber Mizo
Union a ding a, tluang taka a kal chhoh
laiin a kum leh 1947 ah an Party chu engemaw avangin a phir ta tlat mai a.
Hetihlai hian party dang a la piang lo a. Chutia Mizo Union party a lo phir
takah chuan hla hmangin an in do ta mai a, lehlamin -
“ Union leh Union a dang mang e,
Mizo Union vantlang kan tanrual laiin;
Dawrpui Union ve chu rualelna” an tih laiin lehlam pawlin -
“ Union leh Union a dang mang e,
Keini union Mizoram tun din nan e;
Nangni Union ve chu Vai dawr nan”
an ti ve thung a.
Heng hi an party hla ni chiah lo mahse hla thu hmanga party
inbeihna a ni.
Kum 1947 July 5 a Mizorama political party pahnihna, United Mizo
Freedom Union (UMFO) a lo pian khan Mizo Union nen khan an inep nghal a. Politic lam hla a piang ta chur chur a. Hemi
chungchangah hian B. Lalthangliana chuan, “khatih laia politic hla 48 zingah
khan Zalen Pawl insawimawina leh Mizo Union an epna hla a awm lo a, Mizo Union
in Zalen Pawl an nekna hla deuh vek a ni” a ti.
Heng hun laia politic lam hla ho hi hla awm sa thluk hmanga phuah
mai an ni hlawm a; an party thiltum leh fakmawina lam hla aiin party dang
beihna leh elsenna hla a ni tlangpui.
Entirnan, “Kan nghak reng che kan Lalber” tih thlukin Zalen Pawl
nekna hla hetiang hian an phuah a-
“ In lo harh har reng mang e
Leng zawng zawng an liam zo ta;
In lal eithladuaka hian tam lua a nei love,
I ram, i neih zawng zawng, i tha tam zet seng mah la,
A thinur ni a thlen chuan,
‘Zawng mai’ a ti ang che.
“ Kawng zau taka hawnin
a awm” tih thlukin Zalen Pawl deu sawhna hla a chhuak bawk a :
“ Bai thak, arva, artui khawn leh,
Lal hnung zui reng ka ning tawh;
Kawltu chawi daltu a ni,
Sazai lian pui pui a ni.”
R. Vanlawma chuan , “ an uar vanglai tak tak chuan ‘Kawng zau taka
hawnin a awm’ tih hla hi Biak Inah an thlang ngam meuh lo, politic hla zawk hi
an sa zawk mai ang tih a hlauhawm thei hial” a ti a ni awm e.
Mizoram Politics hun hmasa lamah khan chuan Politic lam hla te hi
party thil tum tarlanna leh sawimawina lam hla ni lovin party dang beihna hla a
ni ber a. Party in ‘official’ taka an phuah pawh a ni lem lo bawk.
Mizoramin Union Territory a hmuh hnuah Political party a ding chho
ta neuh neuh a, party thenkhat an ral mek zel bawk a. Party thenkhatin party
mite intihphurhnan leh thiltum chawi la rnan Party hla phuah an ching chho ta
a. Chung zingah chuan People’s Conference (PC) party chuan hla engemaw zat an
nei a, a hla bu te hial an siam bawk a.
“ Aw PC ding reng la,
Hmangaihna a insuihkhawmin
Zoram hi zalenna leh, muanna ram leh dikna ram anih hma chuan”
tih te kha an hla pui a ni \hin a. Hei lo pawh hi hla
engemaw zat an nei bawk a ni.
Kum 1988 chho ah PC
party hmalakna in Zofate insuihkhawmna tura hmalakna pakhat atan
Zo-Reunification Organisation (ZORO) din a ni a. PC Party chuan kum 1989-a MLA
Inthlanah ZORO chu hmatheh a hmangin nasa takin an campaign a. An campaign na
atan hla engemaw zat an phuah a, chung zingah chuan insuihkhawmna lam hla leh
ZORO puala hla engemaw zat a tel a, Cassette-a siamin an play chuah chuah mai a
nih kha.
“ Zoram tlangval heih heih
heih
Ai ka laih saih;
Zofa lanu chhuihthangval zawng ten
Hmatiang sawnin kan kal zel dawn” a ti a, ZRV
(Zo Re-unification Volunteer) ten Uniform nen an vei suau suau mai a, a hun lai
chuan Mizoram boruak an al hneh hle a ni.
Mizo National Front
(MNF) party hian kum 1966-ah Zoram Independence an sual avangin hnam party ah
inchhalin nasa takin an bei a. Ram zalenna an sual lai leh a hnu zelah hnam
rilru puanchhuahna lam hla an tlangau pui a. Laltanpuia, Sialsuk hla phuah,
“Kan ram hi kan ram a ni” chu an party pualah an ngai hmiah tawh a, mipuite
pawh hian MNF party hla ah riak kan ngai tawh mai a nih hi.
“Aw Zoram, Aw kan
zoram, Aw Zoram ka ngai hlu che.
I chhunga hnam ze tinrengte,
Lungruala kan insuihkhawmin
Finna thlipui hriatna thim chu
chhem kiang la,
Lungrualna hi ram leh hnam tan himna kulhpui ber a lo ni e”
A chang tawp berah –
Hnam leh ram a hming than a, thiamna famkim neih kan tum chuan,
Aw, tuna kan ram dinhmun hi dawn ve la, lung a awi nem maw;
Ram leilung leh mipui zawng zawng hi tang kan ni
M.N. ka sawi thei lo kan ram hi kan ram a ni.
A tlar tawpa MN tih hi ‘Mizo Nation’ tihna a ni a, MNF party in an
party thiltih nikhua leh inthlan laiin an zai tir thin a ni.
Congress Party hian hla an nei nual bawk a, chung zingah chuan
“Kutphah Mawi” tih te, ‘Tleitiri leh
chhuihthangvala’ ‘MC-I ka thlang ber che” tih te leh a dang te an nei a.
“
Zam lovin I kal zel ang u,
Lalpan
min hruai zel ang a;
Zoram
thim chhah ber su kiang turin,
Zoram
Congress lo chu an awm lo”
An ti a, an lam dual dual thin a ni.
‘Kan Party
Symbol i hre tawh em ?
Kutphah
mawi tak Zoram chhan tu tur,
Hetah
ngei hian han chhu ve mai teh,
Bawih
ata a hruai chhuak ngei ang che.’
Heng hla te hi an party fakna hla leh mipuite
hipna tura an phuah te a ni a, hla tha tak tak an ni.
Zoram Peoples Movement (ZPM) hi party la upa vak
lo a ni na chungin Party hla an nei \hahnem hman hle a. An phuah mawlh mawlh ni
maiin a lang. ‘Ram leh hnam tan kan ding zel dawn’ tih te, ‘Kalphung Thar’,
‘ZPM Hla’, ‘Kalphung Thar-I tangrual ang u’ ‘Roreltu dik kan ngai’, ‘ZPM ah lo
lut rawh’, ‘Rorelna fel zawng ula’ tih
te leh a dang te an nei a.
Rorelna fel zawng ula’ tih hi tuna ZPM hruaitu
leh Chief Minister Pu Lalduhoma phuah a ni nghe nghe a, a hla thu thenkhat han
tarlang ila :
‘Rorelna
fel zawng ula,
Hnehchhiahna
tuarte chu tanpui ula;
Pa
neilo te chu ro rel sak ula,
Hmeithaite
chu sawipui rawh u, a ti”
K. Lalthangthuama phuah, ‘Kalphung thar’ tih hla
ah chuan,
“ Chutin
Mosia ianga chhanchhuaktu,
Zofate
tana khuanu ruat ngei,
ZPM
Party a lo ding ta,
Zofa
leng ten pheikhai rualin;
He
pawl ngei hi i zui zel ang u” tiin
ZPM party fakna hla a chham chhuak a ni.
Mizorama Political party hrang hrangte hla neih
bihchianna tlangpui kan sawi atang khan hun hmasa lamah chuan Party hla kan
neih ho kha party thiltum fakmawina lam aiin party dang beihna hla te a ni deuh
ber a. Kaihlek hla an tih ang chi kha a ni nghe nghe a, hla awm sa thluk hmanga
phuah an ni deuh ber.
Tunhnuah erawh hi chuan Political party te hla ho hi chu midang beihna leh elsenna lam ni lovin a party thiltum fakmawina leh mipui hnena party zawrhna hla a ni hlawm a. Hla tha tak tak vek an ni. Hla hi mite thinlung hneh theihna hmanraw pawimawh ber te zinga mi a nih avangin an la phuah belh zel dawn ni te pawhin a lang a, Mizo thu leh hla (Literature) hmasawnna zel a ni.
No comments:
Post a Comment