Wednesday, June 17, 2026

MIZORAM POLITICAL PARTY TE HLA THENKHAT

 Mizoramah hian kum 1946 atang khan Political Party kan nei tan a, tun thleng hian Political party engemaw zat kan nei tawh a, a tam zawk chu party thi tawh leh awm tawh lo te an ni hlawm.

Heng political party hrang hrangte hian an party thiltum leh nihna te mipuia tarlanna tur leh puan chhuah nan hla an nei thin a. An party inhmuhkhawm leh inthlanpui hunah te an sa ho thin a, mipui rilru hipna atan an hmang thin a ni.

Khawvel ram hrang hranga Political party te hian Party hla hi an nei fur hlawm a. Party thenkhatin hla kumhlun an neih laiin thenkhat chuan inthlan dawna an au hla (manifesto) mila phuah chawp deuh hla te pawh an nei bawk.

United States of America ( USA)  a political party pakhat, Democratic Party chuan an party hla atan ‘Happy Days Are Here Again’ an hmang a. He hla hi kum 1929 a Jack Yellen-a phuah leh Milton Ager-a thluk siam a ni. He hla bakah hian Fanfare for the Common Man tih chu an hmang bawk a, he hla hi kum 1942-a Aaron Copland phuah a ni. United Kingdom-a Conservative Party chuan kum 1901-a Edward Elgar-a hla phuah "Land of Hope and Glory" tih chu party hla atan an hmang a. Labour party in ‘The Red Flag’ leh ‘Jerusalem’ tih hla chu an party hla atan an hmang bawk.

 

            Chutiangin khawvel ram hrang hranga Political Party te hian Party hla an lo nei deuh vek mai a. Amaherawhchu, heng hla te hi an party fakmawina hla te a awm rualin an rama hla tha tak tak, ram leh hnam hawi hla te an party in hla chuam-a an hman te pawh a awm awm e.

 

            India rama Political party te pawh hian inthlan dawn campaign au hla atan hla an lo nei ve fo thin bawk a. Kumin(2025) kumtira Delhi inthlanah khan BJP party chuan hla an nei thar a, chu chu ‘BJP Dil Mein, BJP Delhi Mein’ tih a ni. Nikum 2024 a Lok Sabha Inthlan dawnah khan BJP chuan hla thar ‘Hum Hai Modi Ka Pariwar’ tih chu an lo ti chhuak bawk. Chutiangin Congress party pawhin nikum khan Campaign na a sak tur hla ‘Hum Saath Hain To Haath Ye Halat Badal Dega’ tih chu an tlangzarh bawk.  Anni lo pawh hi India rama political party te zingah Party hla nei engemaw zat an awm ngei ang.

 

Kum 1946 April 9-ah Mizorama political party hmasa ber Mizo Union  a ding a, tluang taka a kal chhoh laiin a kum leh 1947 ah an Party chu engemaw avangin a phir ta tlat mai a. Hetihlai hian party dang a la piang lo a. Chutia Mizo Union party a lo phir takah chuan hla hmangin an in do ta mai a, lehlamin -

“ Union leh Union a dang mang e,

Mizo Union vantlang kan tanrual laiin;

Dawrpui Union ve chu rualelna”  an tih laiin lehlam pawlin -

 

“ Union leh Union a dang mang e,

Keini union Mizoram tun din nan e;

Nangni Union ve chu Vai dawr nan” an ti ve thung a. 

 

Heng hi an party hla ni chiah lo mahse hla thu hmanga party inbeihna a ni.

Kum 1947 July 5 a Mizorama political party pahnihna, United Mizo Freedom Union (UMFO) a lo pian khan Mizo Union nen khan an inep nghal a.  Politic lam hla a piang ta chur chur a. Hemi chungchangah hian B. Lalthangliana chuan, “khatih laia politic hla 48 zingah khan Zalen Pawl insawimawina leh Mizo Union an epna hla a awm lo a, Mizo Union in Zalen Pawl an nekna hla deuh vek a ni” a ti.

Heng hun laia politic lam hla ho hi hla awm sa thluk hmanga phuah mai an ni hlawm a; an party thiltum leh fakmawina lam hla aiin party dang beihna leh elsenna hla a ni tlangpui.

Entirnan, “Kan nghak reng che kan Lalber” tih thlukin Zalen Pawl nekna hla hetiang hian an phuah a-

“ In lo harh har reng mang e

Leng zawng zawng an liam zo ta;

In lal eithladuaka hian tam lua a nei love,

I ram, i neih zawng zawng, i tha tam zet seng mah la,

A thinur ni a thlen chuan,

‘Zawng mai’ a ti ang che.

 

“ Kawng zau taka hawnin a awm” tih thlukin Zalen Pawl deu sawhna hla a chhuak bawk a :

“ Bai thak, arva, artui khawn leh,

Lal hnung zui reng ka ning tawh;

Kawltu chawi daltu a ni,

Sazai lian pui pui a ni.”

 

R. Vanlawma chuan , “ an uar vanglai tak tak chuan ‘Kawng zau taka hawnin a awm’ tih hla hi Biak Inah an thlang ngam meuh lo, politic hla zawk hi an sa zawk mai ang tih a hlauhawm thei hial” a ti a ni awm e.

Mizoram Politics hun hmasa lamah khan chuan Politic lam hla te hi party thil tum tarlanna leh sawimawina lam hla ni lovin party dang beihna hla a ni ber a. Party in ‘official’ taka an phuah pawh a ni lem lo bawk.

Mizoramin Union Territory a hmuh hnuah Political party a ding chho ta neuh neuh a, party thenkhat an ral mek zel bawk a. Party thenkhatin party mite intihphurhnan leh thiltum chawi la rnan Party hla phuah an ching chho ta a. Chung zingah chuan People’s Conference (PC) party chuan hla engemaw zat an nei a, a hla bu te hial an siam bawk a.

“ Aw PC ding reng la,

Hmangaihna a insuihkhawmin

Zoram hi zalenna leh, muanna ram leh dikna ram anih hma chuan”

 

tih te kha  an hla pui a ni \hin a. Hei lo pawh hi hla engemaw zat an nei bawk a ni.

 

Kum 1988 chho ah PC party hmalakna in Zofate insuihkhawmna tura hmalakna pakhat atan Zo-Reunification Organisation (ZORO) din a ni a. PC Party chuan kum 1989-a MLA Inthlanah ZORO chu hmatheh a hmangin nasa takin an campaign a. An campaign na atan hla engemaw zat an phuah a, chung zingah chuan insuihkhawmna lam hla leh ZORO puala hla engemaw zat a tel a, Cassette-a siamin an play chuah chuah mai a nih kha.

 

“ Zoram tlangval  heih heih heih

Ai ka laih saih;

Zofa lanu chhuihthangval zawng ten

Hmatiang sawnin kan kal zel dawn” a ti a, ZRV (Zo Re-unification Volunteer) ten Uniform nen an vei suau suau mai a, a hun lai chuan Mizoram boruak an al hneh hle a ni.

 

Mizo National Front (MNF) party hian kum 1966-ah Zoram Independence an sual avangin hnam party ah inchhalin nasa takin an bei a. Ram zalenna an sual lai leh a hnu zelah hnam rilru puanchhuahna lam hla an tlangau pui a. Laltanpuia, Sialsuk hla phuah, “Kan ram hi kan ram a ni” chu an party pualah an ngai hmiah tawh a, mipuite pawh hian MNF party hla ah riak kan ngai tawh mai a nih hi.

 

“Aw Zoram, Aw kan zoram, Aw Zoram ka ngai hlu che.

            I chhunga hnam ze tinrengte, Lungruala kan insuihkhawmin

            Finna thlipui hriatna thim chu chhem kiang la,

            Lungrualna hi ram leh hnam tan  himna kulhpui ber a lo ni e”

 

            A chang tawp berah –

Hnam leh ram a hming than a, thiamna famkim neih kan tum chuan,

Aw, tuna kan ram dinhmun hi dawn ve la, lung a awi nem maw;

Ram leilung leh mipui zawng zawng hi tang kan ni

M.N. ka sawi thei lo kan ram hi kan ram a ni.

 

A tlar tawpa MN tih hi ‘Mizo Nation’ tihna a ni a, MNF party in an party thiltih nikhua leh inthlan laiin an zai tir thin a ni.

 

Congress Party hian hla an nei nual bawk a, chung zingah chuan “Kutphah Mawi” tih te, ‘Tleitiri leh chhuihthangvala’ ‘MC-I ka thlang ber che” tih te leh a dang te an nei a.

 

“ Zam lovin I kal zel ang u,

Lalpan min hruai zel ang a;

Zoram thim chhah ber su kiang turin,

Zoram Congress lo chu an awm lo

 

An ti a, an lam dual dual thin a ni.

Kan Party Symbol i hre tawh em ?

Kutphah mawi tak Zoram chhan tu tur,

Hetah ngei hian han chhu ve mai teh,

Bawih ata a hruai chhuak ngei ang che.’

 

Heng hla te hi an party fakna hla leh mipuite hipna tura an phuah te a ni a, hla tha tak tak an ni.

 

Zoram Peoples Movement (ZPM) hi party la upa vak lo a ni na chungin Party hla an nei \hahnem hman hle a. An phuah mawlh mawlh ni maiin a lang. ‘Ram leh hnam tan kan ding zel dawn’ tih te, ‘Kalphung Thar’, ‘ZPM Hla’, ‘Kalphung Thar-I tangrual ang u’ ‘Roreltu dik kan ngai’, ‘ZPM ah lo lut rawh’, ‘Rorelna fel zawng ula’  tih te leh a dang te an nei a.

 

Rorelna fel zawng ula’ tih hi tuna ZPM hruaitu leh Chief Minister Pu Lalduhoma phuah a ni nghe nghe a, a hla thu thenkhat han tarlang ila :

Rorelna fel zawng ula,

Hnehchhiahna tuarte chu tanpui ula;

Pa neilo te chu ro rel sak ula,

Hmeithaite chu sawipui rawh u, a ti

 

K. Lalthangthuama phuah, ‘Kalphung thar’ tih hla ah chuan,

Chutin Mosia ianga chhanchhuaktu,

Zofate tana khuanu ruat ngei,

ZPM Party a lo ding ta,

Zofa leng ten pheikhai rualin;

He pawl ngei hi i zui zel ang u” tiin ZPM party fakna hla a chham chhuak a ni.

 

Mizorama Political party hrang hrangte hla neih bihchianna tlangpui kan sawi atang khan hun hmasa lamah chuan Party hla kan neih ho kha party thiltum fakmawina lam aiin party dang beihna hla te a ni deuh ber a. Kaihlek hla an tih ang chi kha a ni nghe nghe a, hla awm sa thluk hmanga phuah an ni deuh ber.

 

Tunhnuah erawh hi chuan Political party te hla ho hi chu midang beihna leh elsenna lam ni lovin a party thiltum fakmawina leh mipui hnena party zawrhna hla a ni hlawm a. Hla tha tak tak vek an ni. Hla hi mite thinlung hneh theihna hmanraw pawimawh ber te zinga mi a nih avangin an la phuah belh zel dawn ni te pawhin a lang a, Mizo thu leh hla (Literature) hmasawnna zel a ni.

No comments:

Post a Comment