Saturday, August 29, 2026

Hun hmasa lama YMA leh Kohhran inlaichinna

 

- Prof. Malsawmliana 

Kum 1935 a YLA ( a hnua YMA ti a thlak) din a nih khan a dintute chu Zosapte leh khatih hunlaia Kohhran hruaitute an ni a. YLA din a nih theihna tura inhmuhkhawmna hmasa ber pawh Zosap, Pi Zaiin Bangla ah June 3, 1935 ( Thawhtanni) zan kha a ni.  Tichuan YLA din ni atan June 15,1935 an ruat a, Khatla a Nepali School—ah June 15,1935 ah YLA chu din a lo ni ta a ni. Hruaitu hmasa berte chu : 

President: Rev L. Evans ( Pu Niara)

Vice President: Pi Zaii 

Treasurer: Zorema Pa

Secretary te : Pasena leh Vankhuma



Kum 1940 thleng khan Zosap, Rev EL Mendus ( Pu Mena) chu President a ni a, Pu Samuela kha Treasurer a ni. Anni pahnih hi Zosap zinga OB ni hnuhnung ber an ni ta awm e. Kum 1940 atangin Rev Chhuahkhama President ah a awm ve ta thung a. A hnu zelah pawh hruaitute zingah Pastor leh Kohhran hruaitute an awm ta zel a ni. 


Kum 1946- YLA Thubelh ( April) ah chuan “ Young Lushai Association Dan” tih a chuang a. Hei hi YLA/ YMA Dan Bu  hmasa ber dawttu a ni mai thei e.  Hetah hian No.4-ah “ Central Committee ah hian Zo Sapte chu ex-officio an ni” tih a tel.  Chuvangin Zosap te Mizorama an awm chhung kha chuan Central YMA Executive Committee ah Ex-Officio an ni thin. 


YLA a din hnu lawkah hmalakna hmasa atan thu leh hla lama hmalak an rel nghal a. A hranpa a chanchinbu chhuah lovin Presbyterian Kohhran thlakip chanchinbu, Kristian Tlangau Editor kha Rev L. Evans a nih tho avangin Tlangau Bu ah phek engemaw zat awhin “YLA Thubelh” telh ve an remti ta a. Tichuan Kristian Tlangau bu a YLA Thubelh ah chuan YLA chungchangte leh khawvel thlirna, hriatzauna lam te tarlan thin a ni. A hnu zelah YLA hruaitute hi inthlak chho mahse chanchinbu hmanga YLA leh Kohhran inthlunzawmna chu a nghet tha sauh sauh a, kum 1954 thlengin Tlangau Bu ah hian YMA Thubelh hi dah a ni.  Kum 1955 ah Conference ah YMA Chanchinbu chhuah rel a ni.


Hetianga Kohhran Chanchinbu meuha tlawmngai pawl chanchin, a bik taka tihchhuah ziah hi a vang ngawt ang. Hei hian Kohhranhote inhawn zia leh hruaitute thawhhona that zia tarlanna ni. 


Kum 1946 -a YLA Day a chhiar chhuah tur, Biaktluanga , General Secretary, YLA in “ Mizoram YLA Chanchin leh thiltih tlangpui “ ah chuan, YLA hmalakna hrang hrang a tarlang a, chung zingah chuan “ Ramthar thawhlawm - Mizo ram Kohhran zinga khawn thinah YLA in tih tur chanvo neiin an bei ve thin” tih a tel. ( YLA Thubelh, 1947, p.7)


February 24-25, 1947 a YLA Conference ah chuan Branch 50 aiawh an tel a. Hemi tuma Conference hi Kohhran Assembly ( PCI) nen a inrual avangin YLA President Pu Muka pawh Assembly lamah a tel ta zawk a. Conference ah hian thu hrang hrang an ngaihtuah a, Memberte infuihna thu an sawi bawk a. Hemi tuma “ YLA leh Kohhran inlaichin dan” tih thupui chu Pastor Chhuahkhama sawi tur a ni a, mahse ani pawh hi Kohhran Assembly ah a tel avangin a sawi thei ta lova. Pu Robuanga’n YLA in Chanchintha Dak a buaipui dan a sawi a. 


A hnuah hruaitu dang ten an sawi zui a, hetiangin : 

“YLA awmzia chu Mizo Thang lai Pawl tihna a ni a, hnam thang lai kan ni a, tjil thnglai chu a lian zel a, a kawr hluite chu a lo khawk thin; chutiang bawkin kawr hlui khawh tur emaw, a thar hman tur emaw kan nei. Hunawl hman that hi thil pawimawh pakhat a ni. Kan hun awlah te hian Setana’n hna a thawk thin a, kan hun awl kan hman that chuan sualna tam tak kan pumpelh thei ang. 


“Kristian nun dan tha ngaihsan hi kan tum pakhat a ni a, chuvangin Kristian tha nih hi a pawimawh a ni. 


“ YLA leh Kohhran hi inlaichin hle mahse mahni hnathawh leh dinhmun ang angin awm thiam hi a mamawh a, kan thuneihna pawn lamah, Kohhran emaw, Lal leh upa rorelnaah emaw, lo va inrawlh lutuk hi a hlauhawm thei a ni. Kan rilrem loh zawngte a awm chuan an hnenah dil angin emaw, a leiko lo zawngin thu kan sawi chauh tur a ni.


“ inneihna hi YLA leh Kohhran inzawmna pakhat a ni. Kohhran dana inneite lawmpuinaah hian mawi tak leh thianghlim taka lawmpui a tul a ni. Zahmawh leh sahawl lutuk leh thiltih mawi lo leh khawvel dan lutuk te hian ban tur a ni. 

“ Thingtlang Kohhran thenkhatten Hla lenglawng - Lengzem zai lam te hi YLA in in thehdarh a ni tiin YLA hemi kawngah hian an mawhphurh tih thu te hriatna a lo awm a, chu chu hetiang hian ngaihdan tlangpui kan nei - Kan sawi tawh thenkhat dinhmun hrang hranga thiltih hrang hrangte Mizoten kan la hrethiam lo deuh hi kan buaina a ni. YLA danin YLA inkhawmnaah te lengzem zai sak tur a siam lova……”


Hetiang hian YLA punkhawmna hrang hrangah pawh YLA chu Kohhran nena inzawm tlat a nih avangin Kristian nun dan tha inzirtir hi a thupui ber a ni. 


Kum 1946 tir lamah YLA hruaitute leh Kohhran ( Presbyterian Kohhran) hruaitute inrawnkhawm chuan Mizo hnam inpumkhatna tur leh Mizo tawng tihdarh nan Burma ramah Chanchintha Dak tirh chhoh an rel. 


Hetih laia YLA hotupa ber, President chu Rev Chhuahkhama a ni a, Kohhran rawngbawltu Pastor a nih avangin YLA leh Kohhran hi inngheng rialin an kal dun tha em em a ni. Hemi avang hian February thla a Presbyterian Kohhran Inkhawmpui Lian ( Assembly) a palai kalte pawh inkhawmpui tiak zan ( February 25, 1946) a YLA te nena inrawnkhawmna neih puiah an sawm ngam hial a. 


Tichuan Inkhawmpui tiak zan, Thawhtan zanah Aizawla Sikulpui—ah Inkhawmpui palai ( Kohhranho) leh YLA hruaitute chuan “ Mizo Ram tihzauh thu” chu an sawiho ta a. Inkawmhona hi Rev Chhuahkhama, YLA President in a kaihruai a, General Secretary Pu Biaktluanga’n ‘ YLA tih zau a tul zia” a sawi a, chutah Upa Chawnghnuaia’n “ Mizo hnam hi engtin nge kan lo zauh zawk theih ang” tih a sawi bawk. “ Mizo tawng tihdarh nan Chanchinbu darh zau deuh neih nise, chutiang atan chuan YLA hian Press nei ila” tih te, “ kan tawng a darh zau theihnan kan lehkhate hi thehdarh a tul a ni” tih thu te an sawi bawk a. ( C. Vanlallawma, YMA History 1935-1996, p.29) 


Hemi tuma an thu khel ber hi chu Mizo hnam inpumkhat zelna atana Burma lama kan unaute hnenah Mizo tawng a darh zel theihnan a tan lak dan tur a ni ber. Tichuan a tawpah Kohhran leh YLA hmalakna atana mawi tak, hnam inpumkhatna tur leh Mizo tawng theh darhna tur nisi an duang chhuak ta a. Chu chu Chanchintha thehdarhna atan Mizo tawnga ziak lehkhabu khawn khawma Burma lama kan unaute hnenah thawn a ni. 


Chanchintha Dak ( Gospel Mail) an ti mai a, Bawm an siam a, a chhungah lehkhabu chi hrang hrang - Bible, Hla bu, zirlaibu leh lehkhabu chi hrang hrang an dah a. Tiau ral lamah thawn chhoh turin Bawm engemaw zat an zawn chho a, Ruantlangah Pu Robuanga hnenah thleng khawmin anin Tiau ral lamah a phur lut ta a ni. 

(Chanchintha Bawm chungchang hi a hranpa in chiang zawkin ziah a ni) 


Hetianga Mizo lehkhabu hrang hrang Kawl rama kan unaute hnena thawn chhoh a ni hi anni lam tan pawh a hlu hle a. Chanchintha thehdarhna a nih rualin Mizo tawng darh zelna hmanraw tha tak a ni. Chu chuan Mizo hnam hrang hrang te inunauna kawngah nasa takin kawngro a su a, a bik takin Kawl rama kan unaute nena inpawhna leh inpumkhatna nasa takin a thlen a ni. Tunhnua han ngaihtuah let leh pawh hian YLA/ YMA hmalakna tur awm tak a ni kha maw le a tih theih ang.


Hun kal zelah Mizoram Politics boruak a lo lian zel a, mi leh sa indaih loh vang te pawh a ni mai thei a. History a kan hmuh angin Mizoram pa rawn kai deuh te chu Kohhranah te, Politics ah te leh YLA/ YMA, MZP hruaitu ah te an ni kawp fer fur lo thei lova. YMA hruaitute zingah pawh Politician te an lo awm ve tho bawk a, MDC te hial ni pawh an awm awm e. Kohhran hruaitu Rev Zairema te, Muka te, Rev Chhuahkhama te leh midang tam tak YMA ah hruaitu an ni chho reng a. Heng mi challang tak tak te hian Mizoram hmabak leh hmathlir ah ngaihtuahna thui tak an seng thin. Amaherawh Kohhran leh YMA inzawmna ti chhe khawpa thu lak erawh a awm ngai lo a tih theih. 


 Rambuai dawn leh buai chhah lai hun 1963-1972 lai vel kha chuan hnam politics in tute pawh a chim a, YMA hruaitute pawh an bang chuang lo. Central YMA lam pawh a mumal thei bik lo a nih hmel e. Mahse hei hian Kohhran leh YMA inlaichinna erawh a khawih lem lo niin a lang. 

No comments:

Post a Comment