Wednesday, October 7, 2026

Pipute hun laia Mizo Tlawmngaihna

 Kan pi leh pute hunah khan khawtlang nun a nuamin an inlungrual em em a. Chu khawtlang nun nuam tak siamtu chu Zonunmawi tlawmngaihna kha a ni a, tlawmngaihna in khawtlanga puih ngai leh dawmkan ngaite an khai chhuak a. Tlawmngaihna hmangin khawtlang mipuite chungah Val Upaten ro an rel a, Lal leh a Khawnbawlte rorelna thleng kher lovin khawtlang nun an siam a, zilh ngai an zilh a, chawimawi tlak te an chawimawi thin. Chung zawng zawng tehna chu tlawmngaihna a ni.

Khawtlang nuna tlawmngaihna an lan chhuah tir dan hrang hrangte leh tlawmngaihnain khawtlang nun a nghawng dan te sawi kan tum dawn a ni.

Khawtlangah chhiatna, mitthi an awmin lusun chhungte tana an tih theih tur zawng zawng an ti thin a. Khawhar in riah, thingphurh sak, tui chawi sak, mitthi ral leh len pui te chu tlawmngaia tih ngai vek a ni a. Mitthi an awma tlangvalte mawhphurhna hmasa ber chu Zualko kal a ni. Khualkhuaah an chhungte hrilh turin Zualko a kal a ngai thin a, tlangval tlawmngai ten a kal hmasa nih tumin tumah hrilh lovin an tlan nghal nal nal thin a. Hei hi tlawmngaihna atang chauh lo chuan tih mi a ni lo. A changin thurualpui an nei a, huaisen deuh chuan mahniin an kal mai thin a, zan rei pawh nise an tlan nghal mai thin. Zualko tlan hi Mizo tlawmngaihna kan sawi apianga kan sawi tel ngei ngei thin a ni. Tunlaiah erawh chuan chanchin inhrilhna tur hmanrua tha tak tak kan neih tak avangin a hranpa a zualko a tlan a ngai ta lo.

Nula te pawhin an tih tur ang ang te tlawmngaiin an lo ti ve zar zar a, khawhar chhungte thing phurh sak, tui chawi sak te pawh tlangvalte nen an mawhphurhnaah an dah a, an theih ang angin an tuam hlawm thin a ni.

Nula ten tlawmngaihna an lantir dan hi chi hrang hrang a awm a. Inchhung enkawl kawngah an nu leh pa te awl an tum ngar ngar a, awm hahdam hun reng an nei lo. Nula zel thel leh Pawnpui puah thei lo nih te kha an hlauh ber a ni a. Mipain inchhungah engmah an tih ve ngai loh avangin inchhungkhur enkawl chu hmeichhe kut vek a ni a. Fehnaah nise tlangvalte hmanrua tuthlawh leh chawfun te an phurh sak vek a, an lawmte puanbal te an suk sak a, a tet te an thui sak bawk a, chutiang khawp chuan Nula te mawhphurhna hi a rit a. Zan lamah nise hah an sawi thei lo, tlangval inleng an lo kawm a ngai a, chau deuh pawh nise hlim hmel an lo hmuh a ngai a, an len rei pawhin an meng tang tang thin. Tlangval an biak chhiat deuh chuan an chungah tlangvalho an thinrim leh thin bawk nen. Nulate tlawmngaihna kha a ropui tak zet a ni.

Tlawmngai sawi apianga hming langsar tak mai chu Taitesena kha a ni. Tumkhat chu an ram kalnaah Val Upa in  lung mam tha deuh mai, Lungtat atana \ha deuh tur hi a hmu a, “ hei chu Lungtat atan ka va awt ve aw” a ti a, a kal san leh mai a. Taitesena chuan a rukin a ak a, an haw hnuah “ hei i Lungtat tur” a ti a, a pe a. Val Upa chu a inthlahrung hle ni awm e. Tumkhat pawh an ramvahnaah zanriah an han kil dawn a, Val Upa in chhuna an kalnaa Tumbu an la lo kha a sawi chhuak a, “ lo la ila chawhmeh ah te han siam ila tha tur” a ti a. Chu chu tlangval tlawmngai Taitesena chuan a chhinchhiah kar a, zanah an mut rem hnuah Tumbu chu a la a, a bai hmin vek a, a mut san a. Zingah Tumbu bai tui tak an hmeh theih phah ta a ni. Tlawmngaihna hi fak hlawh beisei hauh lova midangte tana thil tha tih duhna a ni a. Midangte tana inpekna a ni. Miin an hmuh kher an duh lova, ngawi rengin mi hriat hlau em emin tlawmngaihna an lantir thin a ni.

Pipute hunah khan khawtlangah chhuanchham emaw lo lama khaichhuah ngai emaw an awm chuan khawtlangin hnatlangin an pui thin a. Bawrhsawmna leh harsatna dang avanga hlo thlo zo thei lo te, In sak leh thuam that ngaiah te, hmeithai puih ngai te khawtlangin hnatlangin an pui thin a. Hmeithai leh thawkmawh chhungkua te chu an ngaihven em em a, chutihrualin taima lo leh zel thel chhungkua erawh an ngai thei lo. Lal thenkhat phei chuan damlohna avanga ni lova thalai chhun lama hnathawk lova awm mai mai an hmu thei lo hle thin.

Mi bo emaw tuitla emaw, chhiatna dang avanga khawtlangin zawn ngai an neih chuan dan naranin an hmuh hma chu ni sarih chhung an zawng thin a. Khawtlangin an thawk chhuak thin. Tunlaiah pawh kan la chhunzawm zel a, a mawi ngawt mai.

Thian chhan thih ngama midang tana inpekna hi tlawmngaihna ze ropui tak pakhat a ni bawk. Pasaltha huaisen Khuangchera kha a hmingthanna chu ral lakah pawh tlan chhe ve lova thiante chhan nana huaisen taka bei a, thih chilh thak ngam a nihna kha a ni. Hei hian Mizo tlawmngaihna ze ropui tak a phawk chhuak ngei mai. Hmanlai chuan sapela ramchhuah nikhuaah thiante chhan ngai an awmin mahni nunna hial chan ngam khawpin an che chhuak thin. Chhan ngam lo erawh chu khawtlangin an dem thin. ‘Thian ten chhan tlak ka la awm e’ an tih lawm lawm chung pawha chhan ngam lo mipa chu pawnfen feng tlak niin an ngai.

 Ram chhuahnaah tlangval tlawmngaite chu a che berah an tang thin a, eirawngbawl, buk sual, tui chawi, thingfawm te hi midangin an tih khalh ang tih an hlau a, an phe dawr dawr thin. Thiante eirawngbawl sa ei kha zahthlakah an ngai a, zingah pawh thiante thawh hma in a  ruk te in an tho them them a, ei rawng an lo bawl zo diam thin. Chutiangah chuan tlangval tho tlaite khan zahthlak an ti a, a tuk zingah chuan midang thawh khalh tumin an insangmar ve tlat thin. Upate chu engmah an tih ve an phal lova, an awl tir zel thin. Thil insem tur a awm erawh chuan Upate an thlan hmasak tir a, tlangvalte chuan a hnuhnungah an la ve chauh thin.

Chaw kilhonaah pawh upate an zah thiam em em a, upa berin a bar hma chuan naupang lamin an bar khalh ngai lova; tlangval ten rei tak chaw an ei ngai lo bawk a, an bar zung zung a, an kham thuai zel. Mi viak tha leh midang kenna rilru pu chunga mahni inpek kha tlawmngai chhinchhiahna a ni.

 

Pipute huna an chin thin langsar deuh mai chu Mi zawn inchuh kha a ni. Khaw hranah Mitthi emaw damlo emaw zawn tur awm se, khaw thenawmten an khaw thlenga an rawn zawn kha an remti lova. Tlang an au tir a, a pa chhuakin an thawk a. An khaw daiah an lo hmuak a, lehlamin rawn zawn tlang an tum a, khaw neituten an lo phal lova. An khaw thleng rawka an rawn zawn kha khaw neitu tan mualphona a nih avangin lo lak sak an tum ngei ngei thin. An damlo emaw mitthi emaw zawn kha kawngsirah an mut tir a, khua leh khua thalaiho chu an inbuan ta thin a. Rei tawk fang an innuai hnuah an inhlan ta chauh thin. Hetianga Mi zawn inchuh hi a chang chuan inhuat zuinan te an hmang a, ‘Mi zawn tur awm leh se aw’ an ti chhar chhar thin a ni. Hei hi an tlawmngaihna avang a ni.

Heng tlawmngaihna hrang hrangah hian a bik takin tlangvalte an inel thin a, mi aia che hmasa nih an tum ngar ngar a. Zawlbukah pawh mutna an remah pawh a hmawr tawngah, awlsam taka chet nghal mai theihna turah an mu thin. Val Upa te pawhin tlangvalho che tla chu an thlir reng a, tlawmngai deuh leh zelthel deuh te an chhinchhiah a. Tlawmngai thlan chhuah chu Kut Ni ah emaw Zu inhonaah emaw ah chawimawina Nopui an hlan thin a, zelthel deuh te chu an zilh thin thung.

Tlawmngai tur chuan huaisen a ngai a, Pasaltha deuh nih te pawh a ngai. Pasalthate bawk hi a tlawmngai leh huaisen an ni. Tlangvalte chu inel reng rengin hun an hmang a, tlawmngai lo bik nih an hlau a; hahdam pawhin an awm hman lo ti ila kan sawi sual kher lovang. Khaw khatah Pasaltha huaisen leh tlawmngai an thahnem chuan Lal pawh an induh deuh larh thin a, khawtlang tan a thlamuanthlak hle thin a ni. Chuvangin Vap Upa te pawhin Pasaltha tlawmngai leh huaisen chher chhuah an tum ber thin.

Tlawmngaihnain khawtlang nunah hmun laili a chang a, khawtlang nun khalh ngiltu leh siamtu a ni. Nula tlangvalten tlawmngai lo bik nih an hlauh avangin chhiatni thatni-ah pawh an phe suau suau thin a. Chu chuan khawtlang inlungrualna leh thawhhona tha a thlen thin a ni. Tlawmngaihna hi Mizo hnam min khaikhawmtu a ni a, tun thlengin kan khawtlang nunah pawh tlawmngaihna avangin tanpui ngai kan pui a, tlawmngaihna avangin chhiatnaah kan pungkhawm a, tlawmngaihna avang bawkin tuarte kan tuarpui a, lawm te kan lawmpui thin a ni. Tlawmngaihna hi bo ta se, kan khawtlang nun hi a nuam lo ngawt ang a, inngaihsak lovin kan impel mai mai ang.

A tawp berah chuan, tlawmngaihna hi Mizoten kan ta ni a kan chhal, tu hnam mahin an neih ve lo niin kan sawi thin a. A awmzia hi a thuk a, sawifiah pawh a har hle a ni. Hnamdangin tlawmngaihna hi nei ve pawh nise, Mizo tlawmngaihna tak tak leh rilru puthmang hi chu an nei phak kher lovang.  

No comments:

Post a Comment